ديابت و باورهاي نادرست(1)

شيوع ديابت به ويژه ديابت نوع دوم که بيشتر با شيوه زندگي ما در ارتباط مي باشد، در طي دهه اخير افزايش چشمگيري داشته است. باورهاي نادرست بسياري در مورد ديابت وجود دارد که سبب مي شود کنترل اين بيماري مزمن در بعضي از مبتلايان با مشکل مواجه شود. جالب آن که بعضي از بيماران بين بيماري قند و ديابت تفاوت قائل هستند و به نوعي از کلمه ديابت فرار مي کنند و تصورشان آن است که فقط مقداري قندشان بالاتر از ميزان طبيعي است. واقعيت آن است که با کتمان نمودن بيماري مساله حل نخواهد شد. از آنجا که ديابت يک بيماري است که سيستم هاي مختلف بدن را تحت تاثير قرار مي دهد، تصحيح باورهاي غلط درباره ديابت، پيشگيري و درمان اين بيماري را تسهيل مي نمايد. در اين مقاله ما سعي مي کنيم که شما حقايقي را در مورد ديابت دريابيد و بياموزيد چگونه از باورها و تصورات غلط دوري  کنيد.

باور غلط: ديابت يک بيماري جدي نيست.

حقيقت: واقعيت آن است که در مورد ديابت ما دچار افراط و تفريط هستيم، بعضي تصور مي نمايند که ديابت بيماري است که ديگران را مبتلا مي نمايد نه آنان را. از آنجا که افراد قابل توجهي از مبتلايان به ديابت در مراحل اوليه بيماري علائم قابل توجهي ندارند، بيش از يک سوم افراد ديابتي نسبت به بيماري خود آگاهي ندارند.

از طرف ديگر بعضي از ديابتي ها بعد از آن که متوجه مي شوند به ديابت مبتلا هستند همچنان به شيوه زندگي قبلي خود که آنان را مستعد ديابت کرده است ادامه مي دهند و به نوعي بيماري خود را جدي نمي گيرند. لذا بايد بدانيد ديابت يک بيماري جدي است. مرگ و مير سالانه ناشي از ديابت بيش از سرطان سينه و ايدز است. از هر سه فرد مبتلا به ديابت ، 2 نفر در اثر بيماري هاي قلبي و سکته جان مي بازند.

باور غلط: اگر شما چاق هستيد يا اضافه وزن داريد، حتما به ديابت نوع 2 مبتلا خواهيد شد.

حقيقت: ابتلا به اضافه وزن مي تواند سبب ايجاد ديابت شود، به همين دليل و با توجه به شيوع روز افزون چاقي و ارتباطي که اين دو بيماري با هم دارند بعضي تصور مي کنند که همه افراد چاق مبتلا به ديابت خواهند شد. اگرچه چاقي يکي از عوامل خطر اصلي ابتلا به ديابت است، اما ساير فاکتورهاي خطر مثل سابقه خانوادگي، قومي و سن نيز مي توانند نقش مهمي داشته باشند. متاسفانه، خيلي از مردم تنها بعضي فاکتورهاي خطر را در نظر مي گيرند. بعضي از افراد تصور مي کنند که وزن، تنها فاکتور خطر ابتلا به ديابت نوع 2 است. واقعيت آن است که اکثر افراد چاق به ديابت نوع 2مبتلا نمي شوند و خيلي از افراد مبتلا نيز وزن مناسب يا اضافه وزن خفيف دارند. اما از آنجا که وزن از فاکتورهاي خطري است که شما مي توانيد آن را کنترل نماييد، در پيشگيري و درمان ديابت ارزش بيشتري دارد اما باز هم تنها عامل نيست.

 از طرف ديگر خيلي از مردم نيز علت ابتلا به ديابت را عوامل ارثي مي دانند، در نتيجه براي شيوه زندگي صحيح ارزشي در اين زمينه قائل نيستند و فکر مي کنند آنها هر گونه که زندگي کنند تنها اگر عامل ارثي ابتلا به ديابت را داشته باشند به اين بيماري مبتلا خواهند شد. واقعيت آن است که اگرچه عامل ارث نيز مهم است ولي شما با شيوه زندگي صحيح از ظهور عوامل ارثي مي توانيد جلوگيري نماييد و يا آن را به تاخير انداخته و حتي کنترل کنيد.

باور غلط:  تنها مصرف بالاي شکر مي تواند سبب ديابت شود.

حقيقت: نه، اين حرف درست نيست. ديابت نوع 1 مي تواند ارثي باشد يا عوامل نامعلومي از جمله عفونت هاي ويروسي در ايجاد آن نقش داشته باشند. ديابت نوع 2 نيز ژنتيکي يا در اثر سبک زندگي غلط فرد روي مي دهد. اضافه وزن مي تواند احتمال ابتلا به ديابت نوع 2 را افزايش دهد و يک رژيم پرکالري، خواه اين کالري از قند باشد خواه از چربي، سبب چاقي شما مي گردد. اگر در خانواده خود سابقه ديابت داريد، يک رژيم غذايي سالم و ورزش منظم براي کنترل وزن را رعايت نماييد.

البته اين بدان معنا نيست که شما مي توانيد هر ميزان قند يا شکر استفاده نماييد و اگر قرار باشد به اين بيماري مبتلا خواهيد شد و اگر نه که از آن دور خواهيد بود. واقعيت آن است که شما در يک رژيم غذايي سالم مي توانيد 50- 55 در صد از انرژي روزانه خود را از مواد کربوهيدراتي دريافت نماييد ولي اين کربوهيدرات ها بايد از نوع پيچيده يعني آنچه را که به طور معمول در سبزي و ميوه جات است، دريافت نماييد نه قندهاي ساده که يکي از انواع اين قندها، قند معمولي و يا شکر مي باشد.

از طرف ديگر بايد بدانيد که پس از ابتلا به به بيماري، شما بايد علاوه بر کنترل ميزان انرژي دريافتي ميزان قندهاي ساده و به ويژه قند و شکر و نيز مواد قندي از قبيل خرما و عسل را نيز کنترل نماييد. جالب است که بدانيد خيلي از ديابتي ها به نوعي ذائقه شيريني دارند و به عبارتي مواد غذايي شيرين را دوست دارند که اين موضوع زمينه افزايش دريافت مواد قندي ساده را در طي روز براي آنان مهيا مي نمايد. در کنترل ديابت به نوعي اين ذائقه بايد تغيير نمايد.

باور غلط: مبتلايان به ديابت مي توانند از غذاهاي مخصوص افراد ديابتي به ميزان دلخواه استفاده کنند.

حقيقت: در دستورات جديد غذايي، يک برنامه غذايي براي افراد ديابتي مشابه يک برنامه غذايي سالم است که براي داشتن يک زندگي سالم براي همه افراد پيشنهاد مي گردد. اين رژيم غذايي کم چرب(به ويژه از نظر چربي هاي اشباع و ترانس)، با ميزان مناسب نمک و شکر، بر پايه ميوه و سبزيجات و غلات کامل مي باشد. غذاهاي مخصوص افراد ديابتي يا غذاهاي رژيمي به معناي استفاده بدون محدوديت از اين مواد غذايي نمي باشد. متاسفانه بايد گفت بر اساس اين باور غلط خيلي از ديابتي ها در طي روز از اين مواد غذايي استفاده مي نمايند که نتيجه آن افزايش قند خون خواهد بود. همچنين اگر اين مواد حاوي قندهاي الکلي باشند ، اثر مليني خواهند داشت.

ديابت و باورهاي نادرست (2)

همان طور که در مقاله قبل بيان شد شيوع ديابت، که ناشي از اختلال سوخت و ساز قند در بدن مي باشد، در طي دهه اخير افزايش يافته است. با توجه به شيوع ديابت، باورهايي نادرست در مورد اين بيماري وجود دارد که گاه نتيجه تجربيات شخصي افراد است که با واقعيت سازگاري ندارد. از آنجا که اين باورهاي نادرست مي تواند کنترل اين بيماري را با مشکل مواجه نمايد، در ذيل به نمونه هايي ديگر از اين باورهاي نادرست و حقيقت آن  اشاره مي نماييم.

باور غلط: اگر شما ديابت داريد ، بايد مواد غذايي حاوي نشاسته مثل نان، سيب زميني، ماکاروني و برنج  را از رژيم خود کاملا حذف نماييد.

حقيقت: مواد نشاسته اي نيز بخشي از يک برنامه غذايي سالم هستند. آنچه که مهم است حجم مورد استفاده، نوع تهيه شده و نوع پخت اين مواد غذايي است. نان هاي سبوس دار، غلات صبحانه، پاستا، برنج، سبزيجات نشاسته اي مثل سيب زميني، نخود فرنگي و ذرت مي توانند جزيي از وعده اصلي غذايي يا ميان وعده شما باشند. کليد اصلي، کنترل حجم آن ها است. مصرف 3 تا 4 واحد از غذاهاي حاوي کربوهيدرات در اکثر افراد ديابتي مشکلي ايجاد نمي کند. همچنين غلات کامل يکي از منابع فيبر هستند که مي توانند به سلامت معده شما کمک کنند و به دليل آن که معمولا جذب قند آنان سريع نمي باشد در کنترل قند شما اثرات مضري نخواهند داشت. البته بايد دانست ميزان استفاده از غلات سبوس دار نيز بايد بر اساس نياز هر فرد توسط پزشک متخصص تنظيم گردد چرا که آن نيز حاوي انرژي است که مي تواند زمينه چاقي و نيز ديابت را تشديد نمايد.

باور غلط: افراد ديابتي نمي توانند تا آخر عمر از شيريني و شکلات استفاده کنند.

حقيقت: اگر در کنار يک برنامه غذايي سالم و همراه با ورزش باشد، يک فرد ديابتي از دسر و شيريني مي تواند استفاده نمايد. التبه بايد تاکيد کرد که اکثر قريب به اتفاق مبتلايان به ديابت نوع 2 علاقه وافري به اين گونه مواد دارند و گاه عنوان مي نمايند که بدن آنان به نوعي اين مواد غذايي را مي طلبد.

در تنظيم رژيم غذايي ديابتي ها در مراحل اوليه تنظيم برنامه غذايي، بايد يک رژيم منظم همراه با محدوديت اين مواد حاوي قند ساده، براي اصلاح ذائقه شيرني دوست آنان ايجاد گردد. بعد از کنترل نمودن وابستگي شديد به تنقلات شيرين، فرد مي تواند حتي شيريني بخورد و از اين مواد غذايي لذت ببرد ولي موضوع آن است که چند بار در هفته و به چه ميزان؟

باور غلط: ديابت مي تواند از شخص ديگري به شما منتقل شود.

حقيقت: با اينکه علت دقيق ابتلا به ديابت در بعضي از افراد  مشخص نيست، اما مي دانيم که ديابت بيماري اي مسري نيست و مانند سرماخوردگي و آنفلوانزا واگيردار نمي باشد. به نظر مي رسد ژنتيک در ابتلا بعضي از افراد نقش داشته باشد خصوصا در مورد ديابت نوع 2. همچنين سبک زندگي نيز نقش مهمي ايفا مي کند.

باور غلط: احتمال ابتلا به سرماخوردگي و ساير بيماري ها در افراد ديابتي بالاتر است.

حقيقت: احتمال ابتلا به سرماخوردگي و ساير بيماري ها در افراد ديابتي نسبت به ديگر افراد بالاتر نيست. با اين حال توصيه مي شود که ديابتي ها واکسن آنفلوانزا تزريق کنند، چرا که ابتلا به هر نوع بيماري عفوني مي تواند کنترل ديابت را با مشکل مواجه سازد. ديابتي هايي که آنفلوانزا مي گيرند در مقايسه با ديگران بيشتر احتمال دارد که به علائم جدي بيماري دچار شوند، بر همين اساس استفاده از واکسن آنفلوانزا در ديابتي ها توصيه مي شود.

باور غلط: اگر پزشک شما مي گويد که شما نياز به تزريق انسولين داريد بدين معني است که شما نتوانسته ايد به صورت صحيح ديابت خود را کنترل کنيد.

حقيقت: در اکثر افراد، ديابت يک بيماري پيش رونده است. در ابتداي تشخيص، اغلب بيماران مي توانند با مصرف دارو هاي خوراکي، گلوکز خون خود را در سطح مطلوب حفظ کنند، اما با گذشت زمان، به تدريج ترشح انسولين توسط بدن کمتر و کمتر مي شود. سرانجام ممکن است مصرف دارو براي کنترل ميزان گلوکز خون کافي نباشد. در اين هنگام انسولين مي تواند گزينه مناسبي براي کنترل گلوکز خون باشد. لذا اگرچه عدم کنترل قند و رعايت رژيم غذايي ممکن است سريعا نياز شما را به انسولين باعث گردد ولي در کساني که سال ها مبتلا به ديابت مي باشند حتي با رعايت صحيح موارد توصيه شده، فرد ممکن است براي کنترل قند خون خود نياز به انسولين داشته باشد. البته بايد بدانيد که در صورت استفاده از انسولين نيز شما مي توانيد با رعايت رژيم غذايي سالم و نيز تحرک بدني به ميزان توصيه شده توسط پزشک معالج خود در کنترل ديابت موفق باشيد.

باور غلط: ميوه يک ماده غذايي سالم است بنابراين شما مي توانيد به هر ميزاني که مي خواهيد از آن استفاده نماييد.

حقيقت: ميوه ماده غذايي سالمي است و حاوي فيبر، ويتامين ها و مواد معدني بسياري است. ميوه ها کربوهيدارت نيز دارند  و شما در برنامه غذايي تان به مصرف آن ها نياز داريد. اما حتما بايد از يک متخصص تغذيه در مورد نوع ميوه و ميزاني که مجاز به مصرف آن هستيد سوال نماييد. بعضي از ميوه ها که حاوي قند فروکتوز به ميزان زياد مي باشند، در صورت مصرف بيش از حد مي توانند کنترل قند شما را مختل نمايند.

باور غلط: قند هاي طبيعي مانند عسل و خرما در مبتلايان به ديابت بايد جايگزين قند معمولي گردد.

حقيقت: همان طور که بيان شد فقط مصرف قند معمولي نيست که متابوليسم قند را دچار اشکال مي نمايد و زمينه ديابت را براي شما فراهم مي نمايد. بنابراين هر نوع قند ساده از جمله خرما و عسل که جذب قند آنان بسيار سريع مي باشد، در مبتلايان به ديابت بايد محدود گردد. جالب آن که اين نوع از مواد قندي به ميزان زياد توسط افراد ديابتي که ذائقه شيريني دوست دارند استفاده مي شود در حالي که اشتهاي شما براي دريافت قند معمولي  به ميزان زياد تحريک نمي گردد.

7 نکته درباره ازدواج دیابتی ‌ها

اطلاع از موارد زیر برای دیابتی هایی که قصد ازدواج دارند، مفید است.

1- یکی از علل شیوع بیش از حد دیابت، مخصوصا دیابت نوع دوم، ازدواج ‌های فامیلی است. هنوز هم در بعضی از فامیل‌ ها و قومیت ‌ها، ازدواج‌ های فامیلی مرسوم و متداول است. اصولا دیابت هم یک بیماری ژنتیک و هم معلول عوامل محیطی است. عوامل محیطی در حقیقت آن ژن را شعله ‌ور و بیدار می‌ کنند.

2- جوانانی که در آستانه ازدواج هستند، لازم است قبل از ازدواج حتما مشاوره ژنتیک انجام دهند و با متخصص ژنتیک یا غدد مشورت کنند. این مشاوره را باید در همان ابتدا و قبل از عمیق شدن رابطه عاطفی انجام داد. آن چه متاسفانه امروز رایج است، موکول کردن مشاوره ژنتیک به موقعی است که همسر دلخواه خود را انتخاب کرده‌اند و اساسا نمی ‌توان آن ها را منصرف کرد.

3- در بحث دیابت نوع یک می ‌بینیم که در دوقلوهای تک ‌تخمکی، اگر یکی از دوقلوها دیابتیک باشد، احتمال این که قل یا تای دیگر نیز مبتلا شود، تا 50 درصد است. هر گاه یکی از والدین مبتلا به دیابت نوع یک باشد، احتمال این که فرزندانش به دیابت نوع یک مبتلا شوند، بین 6 تا 10 درصد است و این رقم در کل جمعیت فقط 0/6 درصد است.

4- اگر مادری مبتلا به دیابت نوع یک باشد، احتمال این که آن را به فرزندش انتقال دهد 2 درصد است، در حالی که اگر فقط پدر مبتلا باشد، این احتمال تا 6 درصد خواهد بود. بنابراین در دیابت نوع یک، از نقطه نظر ژنتیک، نقش پدر غالب و بارز است و نقش مادر کمتر است.

5- در بحث دیابت نوع دو می ‌بینیم که این بیماری، چند ژنی و چند عاملی (پلی ‌ژنیک یا مولتی‌ فاکتوریال) است. با این که نقش ژن در دیابت نوع دوم واضح‌ تر و مهم ‌تر است اما چگونگی این نقش هنوز در ابهام است.

6- در دوقلوهای تک‌ تخمکی، اگر یکی مبتلا به دیابت نوع دو باشد، احتمال این که دیگری، دیابت نوع دو بگیرد؛ بین 60 تا 90 درصد خواهد بود. اگر فردی مبتلا به دیابت نوع دو باشد، احتمال این که فرزندش نیز مبتلا شود، بین 10 تا 33 درصد خواهد بود (این رقم در نوع یک بسیار کمتر بود) و جالب این که ابتلا به دیابت نوع دو در کل جمعیت فقط 5 درصد است.

7- اگر مادری مبتلا به دیابت نوع دو باشد، احتمال این که به فرزندش انتقال دهد، 3 برابر بیشتر از وقتی است که پدر مبتلا باشد. مهم‌ تر از همه این که هرچه سن شروع دیابت در والدین کمتر باشد (قبل از 20 سالگی) احتمال انتقال دیابت به بچه‌ها بیشتر است.

بیماری های قلبی در دیابتی ها بیشتر است

در بیماران دیابتی، خطر ابتلا به بیماری های قلبی بیشتر می باشد و این حالت در دیابت نوع 2 رایج تر است.

مطالعه ی تحقیقی فرامینگام نشان داد افراد دیابتی بیشتر از افراد غیر دیابتی ، مستعد ابتلا به بیماری های قلبی هستند. مطالعه فرامینگام برای تعیین عوامل خطر پیشرفت بیماری قلبی، گروه هایی از افراد جامعه، از جمله افراد دیابتی را بررسی کرد. این مطالعه نشان داد اختلالاتی که از چند جهت، سلامتی را تهدید می نمایند (از جمله بیماری دیابت)، احتمال پیشرفت بیماری قلبی را افزایش می دهند. متاسفانه باید اذعان نمود در افراد مبتلا به دیابت، حتی اگر قند خون هم کنترل شود، میزان خطر ابتلا به حملات قلبی افزایش می یابد، ولی این خطر در صورت عدم کنترل قند خون به مراتب بالاتر خواهد بود.

به غیر از بیماری دیابت، دیگر عوامل خطری که منجر به بروز بیماری های قلبی می شوند شامل : فشار خون بالا ، سیگار کشیدن ، مقدار کلسترول خون بالا و سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودهنگام است. هر چقدر فردی عوامل خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری قلبی را داشته باشد، شانس پیشرفت بیماری های قلبی و به دنبال آن مرگ ناشی از بیماری قلبی در وی افزایش خواهد یافت. در افراد دیابتی نیز اگر یک فرد عوامل خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری قلبی را داشته باشد (مثلا کشیدن سیگار)، شانس مرگ ناشی از بیماری قلبی نیز در او افزایش خواهد یافت.

در هر حال متاسفانه احتمال مرگ افراد دیابتی در اثر بیماری های قلبی، نسبت به افراد غیر دیابتی، خیلی بالاتر است.

بنابراین هنگامی که شخصی با یکی از عوامل خطر بیماری قلبی (مثلا فشار خون بالا) دارای شانس معینی برای مرگ ناشی از بیماری های قلبی می باشد، در فرد دیابتی با همان عامل خطر، شانس مرگ 2 تا 4 برابر بیشتر می باشد.

یک مطالعه نشان داد در افراد دیابتی ای که هیچ یک از عوامل خطر بالا را ندارند، احتمال مرگ ناشی از بیماری قلبی، 5 برابر بیش از افراد غیر دیابتی می باشد.

مطالعه دیگری نیز نشان داد افراد دیابتی نسبت به افراد غیر دیابتی که در گذشته سابقه حمله قلبی را داشته اند، بیشتر مستعد ابتلا به حمله قلبی هستند.

بر همین اساس متخصصین دیابت و قلب پیشنهاد می کنند که افراد دیابتی باید مانند افرادی که سابقه حمله های قلبی را داشته اند، در رفع عوامل خطر بیماری های قلبی تلاش کنند، زیرا هم استعداد بیشتری برای ابتلا به حمله قلبی دارند و هم میزان مرگ و میر آنها در اثر بیماری قلبی نسبت به سایر افراد بیشتر است.

علت بروز بیماری های قلبی در افراد دیابتی چیست؟

شایع ترین علت بروز بیماری قلبی در یک فرد دیابتی ، سخت شدن شریان های (سرخرگ های) کرونر و یا آترواسکلروزیس می باشد، که این امر ناشی از تجمع کلسترول در رگ هایی است که مسوول رساندن غذا و اکسیژن به قلب هستند (شریان های کرونر).

نتایج به دست آمده از پژوهش های انجام شده حاکی از آن است که در دیابتی های نوع 2  زمان شروع تجمع کلسترول در دیواره رگ ها، اغلب قبل از افزایش قند خون می باشد. به عبارتی دیگر، معمولا حتی قبل از تشخیص بیماری دیابت نوع 2، زمینه بیماری قلبی پایه ریزی می شود. وقتی پلاک های کلسترول (رسوبات کلسترول) شکسته شوند، می توانند منجر به ایجاد لخته خون در رگ و مسدود کردن جریان خون در رگ های خونرسان قلب گردند که در نهایت منجر به یک حمله قلبی خواهد شد.

مشابه فرایند مذکور می تواند در دیگر شریان های بدن نیز اتفاق بیفتد که مثلا باعث کاهش خونرسانی به مغز و سکته مغزی می گردد، و یا منجر به کاهش خون رسانی به پاها، دست ها و بازوها و بروز بیماری های عروق محیطی می گردد. 

بر همین اساس در افراد دیابتی، نه تنها خطر سکته قلبی بالا می باشد، بلکه خطر ابتلا به نارسایی قلبی نیز در آنان زیاد است. نارسایی قلبی یک مشکل بالینی جدی است که در آن قلب نمی تواند خون را به میزان کافی برای فعالیت های بدن پمپاژ کند. این وضعیت در نهایت منجر به تجمع مایع در ریه ها و تنگی نفس می گردد و یا ممکن است مایع در بخش های دیگر بدن (به ویژه پاها) تجمع یابد و باعث ورم یا ادم در اندام تحتانی شود.

سکته ی بدون درد، خبر نمی کند

 

"سکته خاموش" اصطلاحی است که پزشکان برای سکته قلبی در بیماران دیابتی به کار می‌برند. لابد می‌دانید که سکته قلبی یکی از عوارض بیماری دیابت است.

برای آشنایی بیشتر با این عارضه به سراغ دکتر منوچهر جزایری، فوق‌تخصص غدد و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران رفتیم تا اطلاعاتمان را در این خصوص افزایش دهیم.

چه رابطه‌ای بین دیابت و قلب وجود دارد؟

دیابت یک عامل خطر مهم برای بیماری عروق قلبی به شمار می‌رود. قلب یک فرد دیابتی، یک قلب آسیب‌پذیر و در واقع یک کاسه ترک خورده است که هر لحظه ممکن است بشکند. هنوز هم شایع‌ترین علت مرگ در بیماران مبتلا به دیابت، سکته‌های قلبی است. دو عامل افزایش سن و فشار خون بالا، قلب را آسیب‌پذیرتر می‌کنند. تصلب شرایین (سخت شدن رگ ها)، نتیجه دو عامل فوق و در عین حال مسبب فشار خون است. تصلب شرایین از عوارض اصلی دیابت است. سکته‌های قلبی به ‌نوبه‌ ی خود دیابت را تشدید می‌کنند و یک دور باطل، بین دیابت و سکته قلبی برقرار می‌شود.

آیا فرقی بین سکته قلبی در یک فرد دیابتی و یک فرد غیر دیابتی وجود دارد؟

بله. انفارکتوس (سکته قلبی) در مریض‌های مبتلا به دیابت از نوع ساکت (بدون درد) است. SILENT MI یا "سکته قلبی خاموش"، گاهی به سرعت به نارسایی قلبی (بطن چپ) منجر می‌شود و بدون اینکه مریض، دردی احساس کند می‌میرد، بنابراین اطرافیان بیمار تصور می‌کنند قلب او سالم بوده و به علت دیگری فوت کرده است!

پس باید نتیجه گرفت که هر زمان با یک بیمار مبتلا به دیابت مواجهه شدیم، نباید منتظر درد شدید قلب باشیم تا تشخیص سکته قلبی بدهیم، بلکه همیشه باید قلب این بیماران را به طور منظم و دوره‌ای بررسی کنیم و هشدارهای لازم را بدهیم.

بله. علاج حادثه را قبل از وقوع باید کرد. یک بیمار دیابتی نوع 2 همواره در معرض سکته قلبی بدون درد است. اساسا پدیده درد، پدیده خوبی است! چون درد موجب می‌شود که بیمار متوجه بیماری خود بشود. درد موهبت است نه مصیبت! البته منظور این نیست که ما دایما باید درد بکشیم! منظور این است که درد مانند زنگ خطر است و ما را خبر می‌کند. ضمنا افراد مسن، اصولا از نظر احساس درد و یا تب و سایر واکنش‌ها، ضعیف هستند و در دیابت، ضعیف‌تر.

چرا یک بیمار قلبی دیابتی درد را خوب احساس نمی‌کند و یا کم احساس می‌کند؟

علت آن گرفتاری (اختلال) اعصاب خودکار قلب است. گرفتاری اعصاب خودکار می‌تواند به ناتوانی جنسی هم منجر شود که غیرقابل برگشت‌ است. گرفتاری اعصاب خودکار می‌تواند در حرکات عادی مری و روده اختلال ایجاد کند و اسهال‌های شدید و سمج و مقاوم بدهد. انفارکتوس بدون درد، عارضه مبهم گرفتاری اعصاب است.

چه راهکارهایی برای جلوگیری از این عوارض قلبی توصیه می‌کنید؟

باید عوامل خطر آن را از بین برد. عوامل خطر عبارتند از: چاقی، سیگار، پرفشاری خون، افزایش چربی بد خون و بی‌تحرکی.

آرامش روحی و پرهیز از اضطراب ها و استرس‌ها، نیز نقش عمده‌ ای در این پیشگیری دارند.

کنترل دقیق قندخون که جای بحث ندارد و یک بیمار مبتلا به دیابت، باید قندخون خود را همیشه زیر نظر بگیرد، وگرنه چهره خشن این بیماری نمایان‌می‌شود.

چهره خشن دیابت، یعنی قطع پا و صندلی چرخ‌دار. چهره خشن دیابت یعنی سکته‌های قلبی مرگ‌بار. چهره خشن دیابت یعنی نابینایی، چهره خشن یعنی ناتوانی جنسی غیر قابل برگشت. چهره خشن دیابت، یعنی دستگاه دیالیز و نارسایی مزمن کلیه.

متجاوز از 200 میلیون نفر در جهان، مبتلا به دیابت‌اند و تا سال 2025 این رقم ممکن است از 400 میلیون تجاوز کند. آیا تمام اینها سکته‌ قلبی می‌کنند یا نابینا می‌شوند؟!

خیر. بیشتر این ها، یک زندگی عادی دارند و عمر طبیعی می‌کنند. این افراد، افرادی منظم و منضبط هستند. قند خون خود را کنترل می‌کنند. داروی خود را مصرف می‌کنند. حداقل سالی یک بار، معاینه چشم می‌شوند. وزن خود را در حد مطلوب حفظ می‌کنند و چاق نمی‌شوند. از ورزش کردن و پیاده‌روی غفلت نمی‌کنند. فشار خون خود را به‌ طور منظم کنترل می‌کنند. سیگار نمی‌کشند. از تغذیه غلط پرهیز می‌کنند و بالاخره، حرص و جوش نمی‌خورند و استرس‌ها را حتی‌المقدور از خود دور می‌کنند و لذا یک زندگی عادی و عمر طبیعی می‌کنند و از مواهب زندگی مثل دیگران لذت می‌برند. این است آن چهره ملایم و قابل قبول دیابت.

عفونت ادراری در دیابتی ها بیشتر است

شیوع عفونت‌های ادراری در خانم‌های دیابتی بیشتر از زنان غیردیابتی است.

این میزان شیوع وقتی افزایش چشم‌گیری دارد که طول مدت دیابت نیز بیشتر باشد.

ضمنا اگر قند خون افراد دیابتی (چه خانم و چه آقا) کنترل نشده باشد، علاوه بر افزایش شیوع، شدت عفونت ادراری نیز بیشتر می‌شود.

نکته بعدی اینکه افراد دیابتی نسبت به غیردیابتی‌ها، بیشتر به عفونت‌های ادراری بدون علامت مبتلا می‌شوند، یعنی با اینکه آزمایش کشت ادرارشان مثبت شده(نشان می دهد عفونت دارند)، ولی خود شخص علامت‌هایی مثل سوزش ادرار، تکرر ادرار، تب و درد در ناحیه پایین شکم ندارد.

در زنان غیردیابتی فقط 6 درصد افراد به عفونت ادراری بدون علامت مبتلا می‌شوند، اما در دیابتی‌ها این عدد به 18 درصد می‌رسد.

علاوه بر عفونت‌های ادراری، دومین مشکلی که در دیابتی‌ها ایجاد می‌شود، مختل شدن کار سیستم عصبی خودکار مثانه است.

این سیستم، مثانه و مجاری ادراری را عصب می‌دهد و در حس پُر شدن مثانه و تخلیه ادرار نقش دارد.

وقتی این سیستم مهم مختل شود، فرد با اینکه مثانه‌اش پُر است، اما احساس ادرار کمتری می‌کند و دیرتر مثانه را تخلیه می کند.

به مرور زمان تخلیه مثانه هم دچار مشکل می‌شود، چون عضلات مثانه به خوبی نمی‌توانند منقبض شوند و حتی پس از تخلیه ادرار نیز، ادرار زیادی در مثانه باقی می‌ماند، ولی فرد دیابتی آن را حس نمی‌کند.

این حالت دو مشکل پدید می‌آورد، اول افزایش عفونت ادراری و دوم پدید آمدن حالت بی‌اختیاری ادرار است، چون مثانه پُر شده و ادرار به صورت سرریز نشت می‌کند.

مشکلاتی که مطرح شد، به مرور باعث اختلال در شدت دفع ادرار می‌شود، یعنی ادرار دیگر جریان عادی نخواهد داشت و قطره‌قطره می‌آید.

تنها راه شما برای پیشگیری، کنترل مرتب قند‌خون است. قندخون که بالا باشد، سیستم ایمنی بدن ضعیف شده و مستعد ابتلا به عفونت‌های ادراری می‌شود و به تدریج اعصاب کل بدن از جمله مثانه تخریب می‌شوند.

عوامل ابتلا به ديابت نوع 2

همانطور که مي دانيم، ديابت بيماري است که با افزايش ميزان قند خون در اثر کمبود ترشح انسولين (ديابت نوع يک) و يا اختلال در فعاليت انسولين (ديابت نوع دو) بروز پيدا مي کند. بيش از 90 در صد ديابتي ها، به ديابت نوع دو گرفتار مي باشند.

از آنجا که شيوع ديابت نوع 2، در طي سال هاي اخير افزايش بي رويه اي پيدا نموده و از طرف ديگر سن ابتلا به اين نوع ديابت نسبت به دهه هاي قبل به مراتب کاهش يافته و به عبارت ديگر جوانان بيشتري به اين نوع ديابت مبتلا مي گردند، لذا شناسايي عوامل خطر ديابت باعث شناخت زودتر اين بيماري و پيشگيري در مراحل اوليه و در نهايت جلوگيري از بروز عوارض ديابت خواهد شد.

آخرين يافته هاي پزشكي نشان مي دهد كه  موارد زير از عوامل خطر ابتلا به ديابت نوع دو  هستند، البته به اين معنا نيست كه هر كس عوامل خطر زير را داشته باشد، حتما به ديابت مبتلا مي شود، زيرا ممكن است افرادي برخي علايم زير را داشته باشند، ولي هرگز به ديابت مبتلا نگردند.

علايم زير شانس ابتلا به ديابت را افزايش مي دهند:

* سابقه خانوادگي ابتلا به ديابت: اگر والدين و يا خواهر و برادر شما به بيماري ديابت مبتلا باشند، خطر ابتلا به ديابت نوع دو در شما افزايش مي يابد.

* افزايش سن (سن بيش از 45 سال): با بالا رفتن سن، خطر ابتلا به ديابت نوع 2 افزايش مي يابد، زيرا با افزايش سن، پانكراس همانند جواني، به خوبي  انسولين ترشح نمي كند و نيز مقاومت سلول ها به انسولين افزايش مي يابد.

* زندگي کم تحرک: اگر در زندگي روزمره فعاليت بدني شما كم باشد، افزايش وزن و چاقي را در پي خواهد داشت. غير فعال بودن و افزايش وزن، دست در دست هم، شانس ابتلا به ديابت را افزايش مي دهند. سلول هاي عضلاني داراي گيرنده هاي انسوليني بيشتري نسبت به سلول هاي چربي هستند و با افزايش فعاليت بدني و ورزش، سلول هاي عضلاني تقويت مي گردند، لذا افراد مي توانند با انجام ورزش و فعاليت بدني، مقاومت به انسولين را در بدنشان كاهش دهند. فعاليت بدني و ورزش، حساسيت به انسولين را افزايش مي دهند و عملكرد هورمون انسولين را بهبود مي دهند.

مطالعات نشان داده است که تنها 30 دقيقه فعاليت بدني متوسط روزانه همراه با 5 تا 10 درصد کاهش وزن اضافي، موجب کاهش 58 درصد خطر ابتلا به ديابت مي گردد.

* عادات غذايي ناسالم: 90 درصد افرادي كه به ديابت نوع دوم مبتلا مي شوند، اضافه وزن دارند. لذا غذا خوردن ناسالم در افزايش وزن سهيم است. چربي زياد، فيبر ناكافي، مصرف بيش از حد كربوهيدرات هاي ساده همگي در ابتلا به  ديابت نوع دوم سهيم مي باشند. غذا خوردن صحيح مي تواند در بهبود يا پيش گيري از ديابت نوع دوم موثر باشد.

* سابقه ن‍‍‍ژادي يا قومي: برخي از اقوام يا نژادها ميزان ديابت بيشتري دارند؛ براي مثال در ايران شيوع ديابت در بعضي از شهرها مانند يزد بيشتر مي باشد، و يا در کشور آمريکا خطر ابتلا به ديابت نوع دوم در سياه پوست ها بيشتر است.

* سندرم متابوليك و يا سندرم مقاومت به انسولين: اين سندرم مجموعه اي از عوامل خطرزاي متابوليک مي باشد که در يک فرد وجود دارند.

اجزاء سندرم متابوليك عبارتند از: پرفشاري خون، تري گليسريد بالا، چاقي شکمي ، بالا بودن قند خون ناشتا و پايين بودن ميزان کلسترول خوب (HDL). افرادي كه سه مورد و يا بيشتر از علايم مذكور را دارند، به سندرم متابوليك مبتلا هستند.

سندرم متابوليك خطر ابتلا به بيماري هاي قلبي، سكته و ديابت را افزايش مي دهد.

* افزايش وزن:  اگر شما اضافه وزن (نمايه توده بدني بيش از 25) داريد، شانس ابتلا به ديابت نوع دوم در شما افزايش مي يابد، زيرا وزن بالا مقاومت به انسولين را افزايش مي دهد، به اين معنا كه بافت چربي توانايي بدن در استفاده از انسولين و ورود انسولين به درون سلول را كاهش مي دهد.

* فشار خون بالا:  داشتن فشار خون بالا، شانس پيشرفت بيماري ديابت نوع دوم را افزايش مي دهد.

* مقادير غيرطبيعي چربي هاي خون:  HDL كمتر از 35 ميلي گرم در دسي ليتر، و يا تري گليسريد بيشتر از 150 ميلي گرم در دسي ليتر ، شانس ابتلا به ديابت نوع دوم را افزايش مي دهند.

* سابقه ديابت بارداري: ابتلا به ديابت در طي بارداري و يا تولد نوزادي با وزن بيش از 4 کيلوگرم، مي تواند شانس ابتلا به ديابت نوع دوم را افزايش دهد.

ديابت بارداري در 4 درصد زنان باردار ديده مي شود كه شروع آن با ترشح هورمون هايي از جفت مي باشد كه اين هورمون ها مقاوت به انسولين را در مادران افزايش مي دهند.

بسياري از مادراني كه به ديابت بارداري مبتلا مي شوند، در سال هاي پس از زايمان، مستعد ابتلا به بيماري ديابت مي گردند و در فرزندان آنها نيز، شانس ابتلا به ديابت در سال هاي بعدي زندگي شان ، افزايش مي يابد.

* سابقه ابتلا به سندرم تخمدان پلي كيستيك: اين اختلال که معمولا از سنين بلوغ در دختر خانم ها آغاز مي شود، با پريود نامنظم، ريزش موي زنانه و چاقي همراه است.

مطالعات پيشين نشان داده اند که مقاومت به انسولين يکي از عوامل اساسي شروع اين بيماري است و بر همين اساس اين بيماري نيز خود يکي ديگر از عوامل خطر احتمالي ابتلا به ديابت نوع دو مي باشد. 

رابطه کودک دیابتی و تلویزیون

دو کلمه با 30 میلیون کودک دیابتی

بر اساس نتایج مطالعه جدیدی كه در كشورهای مختلف به انجام رسیده است، سطح قند خون در كودكان دیابتی، ارتباط قابل توجهی با مدت زمان نشستن پای گیرنده‌های تلویزیون دارد بنابراین پژوهشگران، این یافته خود را دلیل دیگری برای مقابله با تماشای طولانی‌مدت تلویزیون از سوی بچه‌ها می‌‌دانند...

در کنار این موضوع که برای ما به اثبات رسیده تماشای بیش از حد تلویزیون موجب بروز چاقی در بچه‌ها و دور ماندن آنها از فعالیت‌های مفید روزانه‌شان می‌شود و با توجه به این یافته‌ها می‌توان گفت تماشای تلویزیون به افزایش دیابت، خصوصا در بچه‌ها نیز منجر می‌گردد.

به علاوه کنترل دیابت در بچه‌هایی که وقت بیشتری را نسبت به بقیه افراد به تماشای تلویزیون اختصاص می‌دهند، مشکل‌تر می‌باشد.

حتما می‌دانید که دیابت در بچه‌ها و نوجوانان به طور معمول از نوع یك یا همان نوع وابسته به انسولین است و بیشتر پزشكان و پژوهشگران معتقدند كه هر چه كاهش فعالیت بدنی بچه‌ها بیشتر شود، احتمال عدم كنترل قند خون هم بالاتر می‌‌رود. این ارتباط بسیار قوی‌ است، به طوری كه هر چه ساعات نشستن پای تلویزیون بیشتر باشد، سطح قند خون كودك دیابتی هم بالاتر می‌رود.

با توجه به اهمیت بیماری دیابت در بچه‌ها، به نظر می‌رسد باید به هر شكل ممكن كنترل قند خون در این كودكان را بهبود بخشید.

طبق آمار، تنها در كشور نروژ 25 هزار كودك و نوجوان به این بیماری مبتلا هستند. این رقم در سطح جهان به حدود 30 میلیون نفر می‌‌رسد. دكتر فرانسیس كوفمن، یكی از اساتید بیمارستان كودكان لس‌آنجلس هم در تأیید یافته‌های این مطالعه بزرگ نروژ می‌گوید: "ما مدت‌هاست كه خاموش ‌كردن تلویزیون را به عنوان یك درمان كم‌هزینه به خانواده كودكان دیابتی توصیه می‌كنیم.

ما معتقدیم افزایش فعالیت بدنی باعث بهبود كنترل دیابت حتی در كودكان و نوجوانان و مبتلایان به نوع یك دیابت می‌شود. به همین دلیل حتی در بیمارستان خودمان یك تیم بسكتبال نوجوانان تشكیل داده‌ایم تا از این طریق بتوانیم فعالیت بدنی آنها را افزایش دهیم."

توصیه ما به خانواده‌های ایرانی نیز تاکید بر همین موضوع است که تماشای طولانی‌مدت تلویزیون و بی‌‌حركت‌ شدن در جلوی گیرنده‌ها، برای این كودكان بسیار مضر است و خانواده‌ها باید با این پدیده مضر مقابله كنند.

 

پرسش ‌هاي شايع افراد ديابتي

 

 

 

 

 

آيا مي ‌توان از ديابت نوع دو پيشگيري کرد؟

براي پاسخ به اين سوال، دانستن معيارهاي تشخيص قند طبيعي، ديابت پنهان و ديابت ضروري است. بعد از آشنايي با معيارهاي تشخيصي ديابت مي ‌توان به بحث پيشگيري از ديابت پرداخت.

اگر فردي مبتلا به ديابت پنهان باشد، مخصوصا اگر همراه با آن عوامل خطر ساز ديگري مثل افزايش وزن ، بي ‌تحرکي ، سابقه فاميلي ديابت، فشار خون و چربي خون بالا نيز داشته باشد، احتمال ابتلا به ديابت در او افزايش مي ‌يابد. در اين حالت مي ‌توان با آموزش صحيح،‌ از افزايش قند خون او جلوگيري کرد و ميزان قند خون شخص را به محدوده ي طبيعي رساند و در نتيجه از ابتلا به ديابت نوع دو جلوگيري کرد.

اصول پيشگيري از ديابت نوع دو به شرح زير است:

1) کاهش وزن در صورت چاقي

2) ورزش برنامه ‌ريزي شده

3) رژيم غذايي سالم و کم‌ کالري و کم‌ چرب

کاهش وزن نبايد به مقدار زياد و در مدت زمان کوتاه باشد، بنابراين رژيم‌هاي لاغري که با حذف يک يا چند گروه از مواد غذايي، باعث کاهش وزن‌ زياد در مدت زمان کم مي ‌شوند، استاندارد و علمي‌ نمي ‌باشند و سبب به خطر انداختن سلامت فرد مي‌ گردند.

کاهش وزن مطلوب،0/5 تا 1 کيلو در هفته(2 تا 4 کيلو در ماه) مي ‌باشد و براي رسيدن به وزن ايده‌آل، ورزش منظم و متناسب با شرايط جسماني فرد، به همراه رژيم‌ لاغري (شامل تمام گروه‌ هاي غذايي) ضروري است.

لازم به ذکر است که کم کردن 5 درصد وزن اضافي، کمک فراواني به کاهش ميزان قند خون مي ‌کند، براي مثال اگر وزن يک شخص 90 کيلوگرم باشد و وزن ايده آل او 75 کيلوگرم (15 کيلوگرم اضافه وزن دارد) ،کم کردن 5 درصد وزن فعلي (حدود 5/4 کيلو) موجب کاهش چشمگيري در ميزان قند خون او مي ‌شود (با اين فرض که فرد مورد نظر مبتلا به ديابت پنهان باشد).

آيا ممکن است قند خون يک فرد غير ديابتي هم بعد از خوردن غذا، بالاي 160 باشد؟

بله، بسياري از مردم همين ‌طورند. در واقع، زماني پزشک مي‌ تواند ديابت را از روي قند خون غيرناشتا تشخيص ‌دهد که مقدار آن بالاي 200 mg/dl باشد. اگر قند خون دو ساعت بعد از غذا بين 140 تا 199 باشد، به معني قرار گرفتن در معرض خطر ابتلا به ديابت است.

در خانواده ما ديابت نوع دو شايع است. من به اين بيماري مبتلا نيستم. اما اخيرا متوجه ورم‌هايي در ناحيه زانو و قوزک پاهايم شده‌ ام. من در منطقه ‌اي گرمسير زندگي مي‌ کنم. همچنين بدون هيچ علت مشخصي در زير انگشت شست پايم، خون‌ ريزي داشتم و بعد ناخن آن کنده شد. يک نفر به من گفت که اين ها از علايم ديابت است. آيا اين حقيقت دارد؟

با توجه به اين که بيماري ديابت در خانواده شما شايع است، خطر ابتلاي شما به ديابت نوع دو زياد است.

اما تورم قوزک پا و زانوهاي تان ممکن است در اثر آب و هواي گرم، و يا بر اثر پياده ‌روي زياد باشد. همچنين خون ‌ريزي زير انگشت شست پاي تان ممکن است به خاطر ضرب ديدگي باشد و شما متوجه آن ضربه نشده باشيد. در اکثر مواردي که اين اتفاق مي ‌افتد ناخن پا کنده مي ‌شود. به هر حال هيچ کدام از اين ها علامت ديابت نيستند.

در هر صورت به علت ترس از تشخيص بيماري، مراجعه به پزشک را عقب نيندازيد. اگر پزشک تشخيص دهد شما مبتلا به ديابت هستيد، اين بهتر است که هر چه سريع‌ تر درمان را شروع کنيد، تا اينکه بگذاريد بيماري به مراحل پيچيده ‌تر برسد. ممکن است هنوز زمان کافي را براي ايجاد تغيير در نحوه زندگي تان داشته باشيد و بتوانيد به ‌طور کامل جلوي بيماري را بگيريد و يا حداقل آن را چند سال به تعويق بيندازيد.

مقادير قند خون در افراد سالم و ديابتي

طبق آخرين معيارهاي علمي، مقدار قند خون ناشتا در افراد سالم، ديابت پنهان و به شرح ذيل مي باشد:

‌قند خون کمتر از 100 ميلي گرم در دسي ليتر = طبيعي

قند خون 100 تا 125 ميلي گرم در دسي ليتر = ديابت پنهان

قند خون 126 ميلي گرم در دسي ليتر و بيشتر = ديابت

لازم به ذکر است براي اندازه‌ گيري قند خون ناشتا، حداقل از 8 ساعت قبل نبايد چيزي بخوريد.

براي تشخيص ديابت پنهان و ديابت لازم است آزمايش دو بار(در يک آزمايشگاه) تکرار شود.

مقدار قند خون طبيعي، ديابت پنهان و ديابت در تست تحمل گلوکز در آزمايش قند خون 2 ساعت بعد از غذا، به شرح ذيل مي باشد:

قند خون کمتر از 140 ميلي گرم در دسي ليتر = طبيعي

قند خون 140 تا 199 ميلي گرم در دسي ليتر = ديابت پنهان

قند خون 200 ميلي گرم در دسي ليتر و بيشتر =  ديابت

 

افزایش دیابت با زندگی مُدرن

 

14 نوامبر(24 آبان ماه) "روز جهانی دیابت" است و این بهانه ای شد تا به سراغ خانم زهرا پولادیان، سرپرست کلینیک دیابت مرکز پزشکی خاص برویم و از ایشان راجع به این بیماری سئوالاتی بپرسیم.

 

- لطفاً راجع به بیماری دیابت کمی برای ما توضیح دهید؟

دیابت جزء بیماری های متابولیکی در بدن است. به طور کلی دیابت به این مفهوم است که قند موجود در مواد غذایی که شخص می خورد، جذب سلول های بدنش نمی شود و در خون باقی می ماند. لذا میزان قند خون بالا می رود، در حالی که سلول های بدن فاقد قند کافی هستند.

دیابت عمدتاً دو نوع است : دیابت نوع 1 (یک) و دیابت نوع 2 (دو).

* دیابت نوع یک عمدتاً در بچه ها و جوانان اتفاق می افتد. در نوع یک، بدن انسولین نمی سازد (لوزالمعده یا پانکراس در بدن وظیفه تولید انسولین را بر عهده دارد).

انسولین باعث می شود که قند از جریان خون به داخل سلول جذب شود. به همین خاطر است که در نوع یک، بچه یا جوان باید از ابتدا انسولین تزریق کند.

* نوع دو دیابت در گروه سنی30 تا 40 سال اتفاق می افتد. ولی واقعیت امر این است که سن ابتلا در دیابت نوع دو، رو به کاهش است. به همین دلیل پارسال شعار سازمان بهداشت جهانی در "روز جهانی دیابت" این بود که "هیچ کودکی از دیابت نمیرد"، زیرا آمار این سازمان نشان می داد روزی 8000 بچه در سراسر دنیا دچار دیابت می شوند. به همین دلیل ما می گوییم علت دیابت نوع دو، عمدتاً روش زندگی انسان است که شامل بی حرکتی، استرس و مصرف غذاهای کارخانه ای است.

در آموزش به مردم می گوییم از صبح که بیدار می شوید تا شب که می خواهید بخوابید، حساب کنید چه قدر راه رفته اید؟ آیا فعالیت بدنی داشته اید؟ چه قدر ماهیچه هایتان فعال بوده اند؟ چند ساعت نشسته اید و یا چند ساعت بدون هیچ تحرکی، به کامپیوتر و تلویزیون نگاه کرده اید؟

قطعاً وقتی این ها را حساب کنید متوجه می شوید، چه قدر بی تحرکی بر زندگی ما حاکم بوده است و به همین دلیل به عنوان یک مساله اساسی، انجام فعالیت بدنی را مطرح می کنیم.

در نوع دو  دیابت، سن ابتلا رو به کاهش است، یعنی به 30 و 40 سال اکتفا نمی کند.

ما یکی از همین مدارس اطراف را به صورت تصادفی انتخاب کردیم و گروه راهنمایی آن را بررسی نمودیم. در 70 نفر، 2 نفر قند بالا ( 260 میلی گرم در دسی لیتر ) داشتند که بلافاصله برای تشکیل پرونده، آن ها را به مرکز ارجاع دادیم. دختر بچه ای تپل، 13 ساله، پدر یا مادرش دیابت داشت و این دختر هم مبتلا بود، ولی بی خبر بودند.

یکی از خصوصیات برجسته ی دیابت نوع دو، موذی گری آن است، یعنی سال های سال بدون هیچ علامتی با فرد است و شخص متوجه آن نمی شود تا سراغ درمان برود.

دوره ی نهفتگی دیابت که به آن دیابت پنهان نیز می گویند، می تواند صدمات خودش را به جا بگذارد.

دیابت نوع دو با تغییر سبک زندگی، تعدیل و کم می شود و حتی شخص می تواند آن را کنترل نماید. در دیابت نوع دو، لوزالمعده انسولین می سازد، اما مشکل جای دیگری است. مشکل، مقاومت سلول های بدن مخصوصاً سلول های چربی در مقابل انسولین است. به همین خاطر قند خون بالا می رود.

- دلیل خاصی باعث بالا رفتن مقاومت سلول های بدن می شود؟

بله قطعاً. سبک زندگی، بی تحرکی و استرس باعث بالا رفتن مقاومت سلول های بدن می شود.

* بی تحرکی : ما در کنار ماهیچه هایمان قندهای ذخیره ای داریم. این قند ذخیره شده با فعالیت ماهیچه باید مصرف گردد تا بدن دوباره پیام دهد که به قند نیاز دارد، در نتیجه فعالیت انسولین سازی لوزالمعده دوباره فعال می شود و قند به مصرف می رسد. اما متاسفانه وقتی شخص تحرک ندارد، ماهیچه ها کار نمی کند و این روند طبیعی کُند می شود.

* چربی خون بالا: این دو مورد ارتباط خیلی مستقیمی با هم دارند، یعنی وقتی چربی خون بالا برود، قند خون هم بالا می رود.

* استرس: به عنوان یک عامل اصلی مطرح است، چون در استرس، میزان هورمون های بدن تغییر می کند. وقتی استرس مزمن شود، یعنی برای طولانی مدت ادامه داشته باشد، در شخص ایجاد اختلال می کند. در استرس مزمن شخص برای کسب آرامش به کربوهیدرات ها روی می آورد و سیکل معیوبی در بدن ایجاد می شود که فرد خود به خود تمایل به زیاد خوردن پیدا می کند. همچنین استرس باعث می شود که فعالیت انسولین سازی و چرخه سوخت و ساز بدن دچار اختلال شود و بیماری قند ایجاد گردد.

* مصرف غذاهای کارخانه ای : این غذاها دو خصوصیت برجسته دارند که یکی خوشمزگی و دیگری پُر کالری بودن آن هاست. به خاطر خوشمزه بودن، شخص زیاد می خورد و با انباشته شدن مقدار زیادی کالری در بدن، چاقی به وجود می آید.

پس چاقی یک عامل اصلی در ایجاد دیابت است.

- پس همیشه افراد چاق به دیابت نوع دو مبتلا می شوند؟

عمدتاً بله. البته فقط افراد چاق نیستند، بلکه ژنتیک هم مهم است. کسانی که در خانواده شان فرد دیابتی دارند، نه تنها در معرض خطرند ، بلکه سن ابتلا نیز در آنها پایین می آید، یعنی اگر مادر یا پدر در سن 40 سالگی دچار دیابت شدند، فرزندشان 28 یا 30  سالگی مبتلا خواهد شد.

- چه افرادی بیشتر به نوع یک مبتلا می شوند؟

علت دیابت نوع یک، به نوعی ناشناخته است، ولی مساله اتوایمون ( خودایمنی بدن)، ویروس ها و استرس که خودش فاکتور اتوایمون را تشدید می کند تا بدن علیه خودش اقدام کند، را نیز مطرح کرده اند.

- افراد چگونه متوجه شوند که به دیابت مبتلا هستند؟

با انجام آزمایش خون و اندازه گیری قند خون ناشتا (FBS) می توان متوجه دیابت شد. در حال حاضر سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است اگر میزان قند خون ناشتا برابر 100 یا بیشتر باشد، یعنی فرد مبتلا به دیابت است و باید سبک زندگی اش را تغییر دهد.

- پس اندازه گیری قند خون ناشتا برای دانستن اینکه فرد در دوره ی پنهان دیابت می باشد کافیست؟

بله. کسانی که قند خون ناشتای شان بالا باشد باید به پزشک مراجعه کنند تا مسائل دیگر کنترل شوند، مثلا قند خون 2 ساعت بعد از غذا باید بررسی شود.

یک عامل مهم دیگر HbA1C (هموگلوبینA1C ) است که درصد جذب قند خون به گلبول های قرمز را در سه ماه اخیر نشان می دهد. این به عنوان یک عامل مهم مطرح است تا بیمار دیابتی بداند که قند خونش کنترل شده است یا خیر؟

- دیابت چه بیماری های دیگری را به دنبال خواهد داشت؟

دیابت در واقع مادر بسیاری از بیماری های صعب العلاج، پُرهزینه و سخت است.

این بیماری به چشم ها آسیب می رساند، به قلب صدمه می زند، سکته های بی درد می دهد، نوروپاتی (آسیب اعصاب) به وجود می آورد.

دیابت، زخم های عجیب و غریب در پا ایجاد می کند و این زخم ها عمیق می شوند تا جایی که مثل قانقاریا، پای بیمار کاملا صدمه می بیند و پزشک برای درمان فرد مجبور می شود پایش را قطع کند. 70 درصد آمپوتاسیون (قطع عضو) در سطح دنیا مربوط به دیابتی هاست.

دیابت باعث نفروپاتی ( بیماری کلیوی) می شود که شروع آن با افزایش دفع پروتئین در ادرار است که شخص دیابتی باید این مساله را به عنوان یک عامل مهم در نظر داشته باشد. اگر دفع پروتئین ادامه یابد، منجر به نفروپاتی و نارسایی کلیه می شود که فرد برای ادامه زندگی مجبور به دیالیز می شود.

علاوه بر عوارض اصلی در دیابت، یک سری از عوارض دیگر مانند افسردگی، ناتوانی جنسی مخصوصاً در آقایان، بالا رفتن خطر عفونت های زنانه در خانم ها را می توان نام برد.

به طور کلی دیابت موذی می تواند خطر بیماری های صعب العلاج مثل سرطان را در شخص بالا ببرد (اگر قند خون کنترل نشود) ، پس می بینید که به نوعی همه ی قسمت های بدن را می تواند درگیر کند، یعنی اعصاب و روان، قلب، کلیه، چشم و ... .

در برخی افراد دیده شده که ناشنوایی هم داده است. همه ی اینها در اثر قند خون بالا اتفاق می افتند.

- درمان دیابت نوع دو به چه نحوی است؟

از آنجایی که سبک زندگی در درمان دیابت نوع دو خیلی تاثیر گذار است، شخص می تواند بدون دارو و با ورزش و رژیم غذایی مناسب، سال ها قند خونش را به راحتی کنترل کند، البته اگر از ابتدا این برنامه منظم را داشته باشد. ولی اگر نتوانست، باید به دارو پناه ببرد.

آگاهی فرد خیلی مهم است و نقش عظیمی در این سبک درمان دارد. ما بیمارانی داریم که هم اکنون در همین مرکز پزشکی خاص هستند و با تغییر در سبک زندگی موفق شده اند، قند خونشان را کنترل کنند و حتی روز به روز نیاز به داروهای شان کم شود.

از آنجایی که ورزش یک عامل مهم در کنترل قند خون است کمک می کند تا فرد دچار عوارض نشود.

- درمان دیابت نوع یک به چه صورت است؟

انسولین، رژیم غذایی و ورزش. انسولین حتماً باید تزریق شود، زیرا در بدن این افراد اصلاً انسولین ترشح نمی شود. اما برای اینکه نیازشان به انسولین تزریقی زیاد نشود، باید به طور منظم ورزش کنند و رژیم غذایی را رعایت نمایند، زیرا انسولین هم عوارضی دارد. انسولین موجب چاقی می شود.

در اثر چاقی، توده سلولی زیاد می شود، در نتیجه بیمار مجبور می شود مقدار انسولین دریافتی اش را افزایش دهد، یعنی یک سیکل معیوب ایجاد می شود.

-  افراد جامعه ما بیشتر در چه زمینه ای مشکل دارند؟

یکی از تجربیات من در این چند سال این بوده است که بیماران به سختی باور می کنند که دیابت دارند. در کنار این مساله، معمولا از عوارض آن هم بی اطلاع هستند، یعنی فکر می کنند که این عوارض از آن ها دور است و برایشان ملموس نیست. نمی دانند که قند خون بالا چه طور می تواند این همه مشکل را برایشان به وجود آورد.

ما در آموزش های مان سعی کردیم این مسئله را برایشان ملموس کنیم که با تمام وجودشان بفهمند که قند خون بالا چیه؟ در بدن فرد چه اتفاقی می افتد؟ چرا منجر به ایجاد عوارض می شود؟

وقتی این ها را متوجه شوند، می دانند که چگونه مواظب خودشان باشند.

- و حرف آخر:

توصیه من به مسئولین محترم این است که بیماران دیابتی را تحت بیمه رایگان قرار دهند تا بتوانند داروهای شان را به راحتی تامین کنند. این کار نه تنها به این گروه از بیماران کمک بزرگی می کند، بلکه برای خود دولت نیز سودمند است، زیرا اگر بیماری دیابت به خوبی کنترل نشود، بیماری های دیگری را به دنبال خواهد داشت که هزینه های آن سرسام آور خواهد بود.

 

منبع:  http://www.tebyan.net/index

موضوعات شامل:

دیابت Diabetes بخش اول 

دیابت بخش دوم 

بیماری ریفلاکس و علل آن 

سندرم روده تحریک پذیر 

سرطان مری 
سرطان روده بزرگ 
سرطان معده 
بالون معده 
التهاب مری (ازوفاژيت) 
گاستریت یا ورم معده 

بیماری سلیاک Celiac Disease 

سیروز کبدی 

بیماری نقرس 

نقش میوه و سبزی در پیشگیری از سرطان 

میکروب هلیکوباکترپیلوری Helicobacter Pylori 

توصیه های تغذیه ای در سرطان کبد 

بیماری کبد چرب Fatty Liver 

سرطان‌ کبد 

کیسه‌ صفرا و بیماری های آن 
سنگ کيسه صفرا 

رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(1) 

رژیم غذائی درسنگ های کیسه صفرا(2) 

روش‌های تشخیص سرطان روده 

کی به سرطان گوارش شک کنیم؟ 

پوليپ‌ روده 

توصیه های بعد از گذاشتن بالون معده

 

اقداماتی که بیماران باید قبل از گذاشتن بالون معده انجام دهند

در چه بیمارانی نباید بالون معده گذاشت ؟ 

برای چه بیمارانی گذاشتن بالون معده مفید است ؟ 

چربی خون بالا ( هیپرلیپیدمی ) Hyperlipidemia 

چربی خون بالا ( هیپرلیپیدمی ) Hyperlipidemia 

بيماري دیورتیکولوز (Diverticulosis) 

شقاق‌ مقعد یا فیشرآنال Anal Fissure 

بیماری کم کاری تیروئید (هیپو تیروئیدی) - Hypotyroidism

بیماری هموروئید ( بواسیر ) Hemorrhoid 

هپاتیت 

بیماری‌ گریوز/ پركاری‌ تیرویید 

عمل تومور بزرگ روده از طریق کولونوسکوپی

عمل تومور بزرگ معده از طریق آندوسکوپی 

سندرم ژيلبرت 

بيماري کرون 

کوليت اولسروز 

کولیت‌اولسروز و تغذیه 

زخم پای بیماران دیابتی خطرناک است

افرادی که دارای دیابت هستند، به دلیل اختلال در عروقی محیطی خود، مخصوصا پا، با کوچکترین آسیب، دچار بزرگترین مشکلات در پای خود می شوند.

بیماران دیابتی به دلایل زیر باید خیلی مراقب پاهای خود باشند:

- بهبود خون‌رسانی به پا

- رعایت بهداشت پاها

- جلوگیری از بروز هر گونه آسیب در پاها

- درمان زخم های موجود در پاها

طبقه بندی بیماران دیابتی در معرض خطر

1- در معرض خطر نیستند.

این افراد دارای دیابت و یا بیماری هایی هستند که سبب کاهش حس در پا می شوند. در این افراد، حس پا از بین نرفته است. این افراد باید سالیانه توسط پزشک ویزیت شوند. آموزش بیمار برای کنترل دیابت، ‌توقف سیگار‌کشیدن و تهیه کفش مناسب است.

2- در معرض خطر کمی ‌هستند.

در این افراد حس پاها از دست رفته است، ولی هنوز زخمی‌در پاها ندارند. این ها هر شش ماه یکبار باید توسط پزشک ویزیت شوند. آموزش به بیمار جهت مشاهده روزانه پاها، مراقبت از پاها و پوشیدن تدریجی کفش نو و معاینه کفش از نظر مناسب بودن از اهمیت زیادی برخوردار است. یک کفی ظریف جهت محافظت کف پا ممکن است توصیه شود.

3- در معرض خطر متوسط هستند.

در این افراد حس پا از دست رفته است. به علاوه تغییر شکل دادن پا و یا محدودیت حرکت مفاصل پا وجود دارد. این ها هر سه ماه یکبار باید توسط پزشک معاینه شوند.  این افراد باید از کفش های طبی که با دفورمیتی (بد شکلی) پای آنها تطبیق داده شده است و نیز اتاقک کفش فضای کافی برای انگشتان داشته باشد، استفاده نمایند. 

در افرادیکه دفورمیتی پای آنها حداقل است، ممکن است کفش ورزشی مناسب باشد. طول کفش این افراد باید 4 تا 16 سانتیمتر بزرگ تر از طول پا باشد. ورزش‌های خاص جهت ایجاد تحرک در مفاصل پا مهم است. اصلاح جراحی دفورمیتی‌ها ممکن است ضرورت یابد.

4- در معرض خطر شدید هستند.

این افراد حسی در پا ندارند، سابقه زخم قبلی در پا دارند. این افراد هر یک تا دو ماه باید به کلینیک پای دیابتی مراجعه نمایند. بیمار باید در تمام اوقات به پوشیدن کفش مناسب ادامه دهد.

شرایط ایجاد زخم و قطع پا

- افرادی که بیش از 10 سال دیابت داشته اند.

- مرد هستند.

- کنترل قند خون ضعیفی دارند.

- دچار عوارض قلبی عروقی، چشمی یا کلیوی ناشی از دیابت هستند.

انواع زخم پای دیابتی

بر اساس عمق و وسعت، زخم ها را به پنج گروه تقسیم می‌کنیم.

گروه 1 تا 3 زخم هایی هستند که فقط با کاهش حس و درگیری اعصاب پا مرتبط هستند.

زخم های گروه 4 و 5 ، با کاهش خونرسانی به پا هم ارتباط دارند.

گروه 1: زخم سطحی فقط در پوست

گروه 2: زخم عمقی که به تاندون، استخوان، رباط یا مفصل هم دست‌اندازی کرده است.

گروه 3: آبسه یا عفونت استخوان وجود دارد.

گروه 4: قانقاریا ( سیاه شدن) یک یا بیشتر از انگشتان پا وجود دارد.

گروه 5: قانقاریای کل پا

زخم های گروه 4 و 5 نیاز به قطع پا دارند. 

زخم های گروه 3 نیاز به بستری شدن در بیمارستان، جراحی و دریافت آنتی‌بیوتیک وریدی دارند.

زخم های 1 و 2 ممکن است عفونی باشند یا نباشند و به صورت سرپایی درمان می شوند.

درمان زخم پای دیابتی

- بالا نگه داشتن اندام (اگر علائم کاهش خونرسانی وجود ندارد)، ‌تجویز آنتی بیوتیک، راه رفتن با وسیله کمکی (جهت عدم تحمل وزن روی اندام مبتلا) یا استفاده از گچ‌گیری اندام توصیه می‌شود.

- آب درمانی و برداشتن نسوج مرده از اطراف زخم و نیز استفاده از پوشش‌های مناسب زخم.

- استفاده از بتادین و پراکسیدهیدروژن مستقیماً روی زخم ممنوع است و در صورت صلاحدید پزشک به صورت رقیق شده جهت ضدعفونی اطراف زخم به کار می‌روند.

- استفاده از اکسیژن پر فشار

- بیماران دچار نوروپاتی، با استفاده از کفش های پیاده‌روی یا کفش های ورزشی که به صورت بالشتکی برای پا عمل می نمایند و فشار را مجددا توزیع می کنند، درمان می شوند. 

- بیماران دچار دفورمیتی های استخوانی، به کفش هایی با عرض یا عمق اضافه تر نیاز دارند.

- افراد دچار بدشکلی های استخوانی شدید، نیازمند کفش هایی با قالب سازی ویژه بیمار می باشند.

توصیه های لازم برای پای دیابتی

- شستشوی روزانه پاها با آب ولرم و صابون (جهت احتیاط بهتر است فرد دیگری هم دمای آب را کنترل نماید).

- خشک کردن پاها بعد از شستن، با حوله به خصوص لای انگشتان.

- بررسی روزانه لای انگشتان پا و جستجوی ترک و زخم در بین آنها.

- بررسی روزانه کف پاها و در صورت لزوم استفاده از یک آینه جهت بهتر دیدن.

- چرب کردن مکرر کف و روی پاها به جز لای انگشتان.

- کوتاه نمودن ناخن پاها با سوهان. در صورت استفاده از ناخن گیر، هرگز گوشه های ناخن را بیش از اندازه کوتاه نکنید. این کار می تواند منجر به فرورفتن تدریجی ناخن در گوشت شود.

- هر روز جوراب تمیز بپوشید. از جوراب های خیلی گشاد و یا خیلی تنگ استفاده نکنید.

- هرگز پاهای سردتان را جلوی بخاری قرار ندهید. بهترین اقدام برای گرم شدن پاهایتان، پوشیدن جوراب کلفت است.

- کفش های جلو و عقب بسته را به شرطی که از ارتفاع مناسب برخوردار باشند بپوشید. از پوشیدن دمپایی و صندل در بیرون از منزل اجتناب کنید.

- قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را از نظر وجود برآمدگی و اجسام خارجی بررسی کنید.

- هرگز با پای برهنه راه نروید.

- قبل از دوش گرفتن در حمام، آب آن را از نظر داغی بررسی کنید.

- موقع خرید کفش، هر دو پا را در حالت ایستاده امتحان کنید.

- کفش نو را چند ساعت در روز و در منزل به پا کنید. پس از اینکه قالب پاهایتان را پیدا کرد و مطمئن شدید باعث تاول و زخم در پاهایتان نمی شود، با آن به بیرون بروید.

- همواره کفش خود را فقط با یک جفت جوراب به پا کنید. از پوشیدن بیش از یک جفت جوراب اجتناب کنید. این کار می تواند باعث ایجاد تاول در پای شما شود.

- از نشستن روی صندلی و آویزان کردن پاها به مدت طولانی پرهیز کنید. هر یک ساعت، مدت 10 دقیقه قدم بزنید و یا با حرکات انقباضی، عضلات ساق پاهایتان را حرکت دهید.

- چهار زانو هم ننشینید.

- هرگز با تیغ یا چاقو به جان برآمدگی های پوستی روی پاهایتان نیفتید.

- هر گونه خراشیدگی یا زخم در پوست را به پزشک‌تان گزارش دهید.

کدام ورزش‌ها برای دیابت مفیدند و کدام مضر؟

اگر شما دیابت دارید یکی از بهترین چیزهایی که برای شما لازم است، فعالیت بدنی است. یک برنامه ورزشی منظم و ممتد می تواند قند خون شما را تثبیت کند، نیاز به دارو و انسولین را کاهش می دهد و تغییرات وزن را کنترل می کند.

دیابت خطر ابتلا به بیماری های قلبی را افزایش می دهد، اما ورزش آن را پایین می آورد. مهم تر از همه این که ورزش کمک می کند تا از زندگی لذت بیشتری ببرید. البته قبل از شروع ورزش باید با پزشک خود مشورت کرده و وضعیت بیماری خود را برای وی توضیح دهید. ممکن است پزشک مربوطه، یک ورزش فیزیکی کامل و فرح بخش را به شما توصیه نماید.

شما ممکن است به یک تست ورزش برای ارزیابی عملکرد قلب خود نیاز داشته باشید تا بهترین ورزش برای شما تعیین شود.

در قسمت زیر، عوارض شایع در بیماری دیابت و نکاتی که افراد مبتلا به آنها باید هنگام ورزش رعایت کنند، آورده شده است.

لازم به تذکر است که ورزش های آبی مخصوصاً شنا بهترین انتخاب برای کسانی هستند که دچار عوارض دیابت شده اند.

آسیب اعصاب پاها

از آنجایی که آسیب پاها موجب کاهش قابلیت انعطاف عضلات و مفاصل بدن می شود، انجام نرمش های کششی که در آن عضلات به مدت 10 تا 20 ثانیه تحت کشش قرار می گیرند از اهمیت فراوانی برخوردار است. به طور کلی ورزش مناسب این افراد، ورزشی است که فشار زیادی روی پاها وارد نمی کند (مثل دوچرخه یا قایق سواری). همچنین این افراد باید هنگام ورزش، اصول مراقبت از پاها را دقیقاً اجرا کنند.

آسیب شبکیه چشم

در مواقعی که آسیب چشم در مرحله فعال و شدید آن است، ورزش کردن برای چشم شما ضرر دارد. پس ابتدا به درمان آسیب مورد نظر بپردازید (معمولا لیزر درمانی). شروع ورزش تنها زمانی است که پزشک شما پس از تحت کنترل در آوردن ضایعه، اجازه آن را به شما بدهد.

به طور کلی در هنگام وجود آسیب شبکیه، انجام ورزش هایی که محتاج به زور زدن هستند مثل وزنه برداری و یا ورزش هایی که در آنها سر در وضعیت پایین تر از بدن قرار می گیرد و یا در معرض تکان های شدید است مثل بسکتبال و فوتبال، به علت افزایش فشار چشم و خطر بروز خونریزی داخل چشمی، ممنوع است.

آسیب کلیه ها

در آسیب کلیه ها مخصوصاً هنگامی که همراه با افزایش فشار خون باشد، شما باید از انجام ورزش های سنگین و حرفه ای و یا ورزش هایی که حرکات دست در آن ها زیاد است خودداری کنید، ولی انجام ورزش های هوازی سبک یا با شدت متوسط می تواند مفید باشد. در این مواقع مصرف مایعات کافی در طول ورزش از اهمیت زیادی برخوردار است.

آسیب رگ های محیطی

در مواقعی که علائمی چون درد پشت ساق و یا سردی پاها هنگام فعالیت بدنی وجود دارد، انجام بعضی ورزش ها مخصوصاً پیاده روی متناوب به طوری که همراه با استراحت کافی در فواصل راه رفتن باشد، کمک زیادی در بهتر شدن علائم می کند.

بیماری های قلبی و افزایش فشار خون

در این مواقع لازم است تا پزشک شما قبل از شروع هر گونه فعالیت ورزشی میزان توانایی شما در انجام ورزش را با انجام "تست ورزش" محاسبه نماید و بر این اساس، ورزشی را که متناسب با وضعیت شما باشد پیشنهاد کند.

از آنجایی که در بیماران دیابتی در اکثر مواقع بیماری های قلبی بدون علامت است، توصیه می شود در تمامی افراد مبتلا به دیابت نوع یک که بیشتر از 30 سال سن دارند و یا بیشتر از 15 سال از تشخیص دیابت آن ها گذشته است و نیز تمامی افراد بالای 40 سال مبتلا به دیابت نوع دو، تست ورزش انجام شود. به طور کلی انجام ورزش های هوازی با شدت کم یا متوسط برای بیماران قلبی مفید است.

نکات ایمنی 

پیشگیری از آسیب بدن به وسیله گرم کردن آن به مدت 5 تا 10 دقیقه با فعالیت های متوسط و کششی و هم چنین انجام این کار 5 تا 10 دقیقه بعد از ورزش کردن که قدم زدن در یک محیط مناسب راه خوبی برای گرم کردن بدن است.

ورزش روی سوخت و ساز بدن تأثیر می گذارد؛ برای مثال سرعت سوختن قند در بدن برای تولید انرژی را افزایش می دهد، اما شما باید یک برنامه ریزی منظم و مرتب داشته باشید و پله به پله پیش روید که در این زمینه پزشک شما می تواند به شما کمک کند.

قبل از شروع به ورزش باید موارد زیر را انجام دهید

- اندازه گیری قند خون قبل و بعد از فعالیت و هر 20 تا 30 دقیقه در طول ورزش های طولانی (بسیاری از فعالیت ها 500 تا 600 کالری انرژی در ساعت مصرف می کنند). اگر قند خون شما زیر 100 میلی گرم در دسی لیتر باشد، یک خوراکی سرپایی حاوی 20 تا 30 گرم کربوهیدرات قبل از شروع ورزش مصرف نمایید.

- اگر قند خون شما بالاست ( بالای 250 در افراد دیابتی نوع دو یا بالای 200 برای افراد نوع یک)، باید ورزش را تا هنگام پایین آمدن قند خون به تعویق انداخت.

- شناخت علائم و نشانه های پایین افتادن قند خون؛ برای مثال سرگیجه، تعریق، لرز، دوبینی، و خوردن مقداری خوراکی حاوی کربوهیدارت هنگامی که این اتفاق می افتد.

- شروع ورزش 1 تا 2 ساعت بعد از غذا خوردن  

- پرهیز از ورزش در زمانی که اوج فعالیت انسولین می باشد. ورزش صبحگاهی مناسب است. افرادی که دارای دیابت نوع یک هستند، باید از ورزش هنگام عصر تا آنجا که ممکن است پرهیز کنند.

- تنظیم کردن مقدار مصرف انسولین در صورتی که ضرورت داشته باشد که در این مورد باید به توصیه های پزشک خود عمل کرد، اما این معمولاً به معنی کاهش مقدار انسولین کوتاه اثر قبل از ورزش می باشد.

- افرادی که قرص های خوراکی ضد دیابت استفاده می کنند باید با پزشک خود مشورت نمایند.

- بعد از ورزش های سخت و طولانی، شما ممکن است به کربوهیدارت اضافه تری در 24 ساعت برای جایگزینی کربوهیدرات سوخته شده نیاز داشته باشید. به ذهن خود بسپارید که 550 گرم کربوهیدارت برای جایگزینی و جبران سطح گلیکوژن بعد از فعالیت های مصرف کننده گلیکوژن مانند دوی استقامت یا دوچرخه سواری لازم است. بنابراین مراقب هیپوگلسیمی (کاهش قند خون) باشید.

- نوشیدن مایعات فراوان حدود دو ساعت قبل از ورزش و هم چنین بعد از ورزش، برای جایگزینی آبی که از طریق تعریق در طول ورزش طولانی دفع شده لازم است.

- پوشیدن کفش مناسب، که دارای یک لایه نرم باشد و از نظر طول و پهنا به انگشتان فشار نیاورد و پا در آن کاملا راحت باشد. جوراب ها نیز باید مناسب (نخی) انتخاب شده و رطوبت پا را گرفته و پاها را خشک نگه دارند.

- استفاده کردن از یک دستبند و یا برچسب شناسایی بیماری دیابت که به آسانی قابل دیدن باشد.

- دانش و آگهی شخص از چگونگی پاسخ قند خون بدنش به ورزش.

- ورزش را مفرح و با علاقه انجام دهید. اگر قصد دارید که ورزش ها را به خوبی انجام دهید، باید آن ها را با لذت انجام دهید، نه به صورت اجباری. بسیاری از افراد از این که با دوست خود و یا یک گروه از مردم به ورزش بپردازند احساس لذت می کنند. یافتن یک محل لذت بخش و مناسب برای ورزش نیز شما را با انگیزه می سازد.

دیابت خطر سرطان را زیاد می‌کند؟

شاید یکی از دغدغه‌هایی که ذهن برخی افراد مبتلا به دیابت را به خود مشغول می‌نماید، افزایش احتمال ابتلا به سرطان در اثر بیماری دیابت باشد. گفته می‌شود افراد مبتلا به دیابت در معرض خطر افزایش احتمال ابتلا به برخی سرطان‌های خاص هستند، ولی چرا؟ آیا برخی درمان‌هایی که برای دیابت استفاده می‌شوند، می‌توانند محرک یا توسعه دهنده سرطان باشند؟ و یا آیا عواملی که مسبب دیابت هستند، بیماری سرطان را نیز تحت پوشش قرار می‌دهند؟

یافتن پاسخ برای پرسش‌های مذکور، مقوله‌ای است که ما در این مقاله به آن پرداختیم. در حقیقت هنوز برای معمای ارتباط بین دیابت با سرطان، پاسخ مطمئنی موجود نیست. برخی از متخصصین تاکید دارند افراد دیابتی می‌بایست برای کاهش خطر ابتلا به سرطان، بیماری دیابت خود را تحت کنترل داشته باشند.

تغییراتی که به منظور اصلاح شیوه زندگی در بیماری دیابت لحاظ می‌گردند، بری کاهش خطر ابتلا به سرطان نیز موثرند.

ارتباط کامل بیولوژیک بین دیابت و سرطان، هنوز به طور کامل تعیین و تعریف نشده است. یک توصیه جامع بدین منوال است که: در گام نخست باید از ابتلا به دیابت پیشگیری نمود (که به موازات آن از برخی سرطان‌های مرتبط احتمالی نیز پیشگیری می‌شود) و در گام بعدی برای افرادی که به دیابت مبتلا شده‌اند، می‌بایست این بیماری را تا جایی که امکان دارد از طریق یک شیوه زندگی سالم، کنترل نمود.

شواهد علمی حاکی از آن هستند که دیابت خطر سرطان‌های کبد، لوزالمعده (پانکراس) و اندومتریال را تا دو برابر افزایش می‌دهد، و خطر سرطان‌های کولورکتال (روده)، پستان و مثانه را 20 تا 50 درصد افزایش می‌دهد، ولی خطر سرطان پروستات در مردان را کاهش می‌دهد.

از عوارض شایع در بیماری دیابت به ویژه دیابت نوع دو که در اثر شیوه زندگی نادرست فرصت بروز می‌یابد، وجود سطوح خیلی بالای انسولین و قند خون و التهاب می‌باشد که موارد مذکور خطر سرطان را افزایش می‌دهند. همچنین نوسانات انسولین و قند خون و عدم تعادل آن‌ها می‌توانند از عوامل محرک در ظهور یا پیشرفت سرطان باشند.

اما صرف نظر از این که در نهایت، علم در مورد ارتباط دیابت با سرطان، به چه جمع بندی خواهد رسید، آنچه که ما از پیش می‌دانسته‌ایم این است که برای کاهش خطرات هر دو مورد سرطان و دیابت، می‌بایست یک شیوه زندگی سالم و ایمن را اتخاذ کنیم.

 در هر حال واضح است که از ارکان اصلی در کاهش خطرات مرتبط با دیابت و سرطان عبارتند از:

1- یک رژیم غذایی سالم و متنوع که در آن از منابع غذایی سالم گیاهی به وفور استفاده شود.

2- داشتن فعالیت بدنی کافی روزانه

3- حفظ یک وزن متعادل: اضافه وزن در بیماری دیابت، در ظهور و پیشرفت سرطان تأثیرگذار است، لذا کنترل وزن یکی از ارکان مهم در کاهش خطرات مرتبط با دیابت و سرطان است.

آیا روش‌های درمان دیابت، شانس ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند؟

اگرچه شواهد اندکی وجود دارند مبنی بر این که درمان‌های دیابت بر خطر سرطان موثرند، ولی این شواهد هنوز تایید شده و قطعی نیستند. متفورمین رایج‌ترین دارو در درمان دیابت است و به نظر می‌رسد که خطر سرطان را کاهش می‌دهد. از طرف دیگر شواهد اندکی اشاره نموده‌اند که انسولین به ویژه انسولین طولانی اثر گلارجین (لانتوس)، ممکن است خطر سرطان را افزایش دهد، ولی این موضوع توسط مطالعات دیگر تایید نشده است و بر همین اساس مؤسسات استاندارد دارویی از جمله FDA (اداره غذا و دارو) استفاده از این نوع انسولین‌ها را مجاز می‌داند، چرا که در حال حاضر، هیچ ارتباط قطعی و شناخته شده‌ای بین داروهای دیابت و سرطان موجود نیست.

بر اساس دانسته‌های فعلی، به افراد دیابتی (به جز افرادی که در خطر بسیار بالای سرطان می‌باشند) توصیه اکید می‌شود که به هیچ وجه به دلیل ترس از سرطان، در مورد درمان خود و داروهای مصرفی‌شان تصمیمی را اتخاذ نکنند. واضح است که افرادی که تحت درمان دیابت قرار دارند، می‌بایست با پزشک معالج‌شان در مورد غربالگری منظم سرطان مشورت داشته باشند.

نوروپاتی دیابتی چیست؟

این کلمه از دو واژه نورون به معنی سلول عصبی و پاتی به معنی بیمار شدن و آسیب دیدن تشکیل شده است. آسیب دیدن اعصاب در اثر بالا بودن قند خون را "نوروپاتی دیابتی" می‌نامند. این مشکل یکی دیگر از عوارض کنترل نکردن قند خون در بیماران دیابتی است.

شاید دیده باشید دیابتی‌ها از سوزن سوزن شدن و گرفتگی دست‌ها و پاها شکایت دارند که موقتی بوده و متناوبا رخ می‌دهد. این اولین مرحله آسیب اعصاب است (شاخه‌های حسی اعصاب محیطی اولین گروه‌اند که آسیب می‌بینند). به مرور دردها بیشتر و شدیدتر و طولانی‌تر می‌شوند.

فقدان حس در پاها که فرد به طور مکرر به پاهای‌اش آسیب و ضربه می‌زند و متوجه آن نمی‌شود و دچار "پای دیابتی" می‌گردد.

به طور متوسط بیماران دیابتی طی 10 تا 20 سال بعد از شروع بیماری دچار آسیب اعصاب می‌شوند، البته بعضی بیماران بسیار سریع‌تر دچار علایم عصبی می‌شوند و بعضی دیگر اصلا گرفتار نمی‌شوند.

در اثر بیماری دیابت هر قسمتی از اعصاب محیطی و اعصاب خودکار (سمپاتیک‌ها و پاراسمپاتیک‌ها) می‌تواند آسیب ببیند.

اعصاب خودکار به جاهایی عصب‌دهی می‌کنند که عملکرد غیرارادی دارند، مثل قلب، عضلات صاف احشا و ارگان‌های داخلی بدن و غدد.

اعصاب محیطی هم به اعصابی اطلاق می‌شود که از جمجمه یا نخاع بیرون می‌آیند. اعصابی که از جمجمه بیرون می‌آیند به چشم‌ها، زبان، صورت، گوش‌ها و... می‌روند و اعصابی که از نخاع بیرون می‌آیند به عضلات ارادی بدن عصب‌دهی می‌کنند. اعصاب نخاعی شاخه‌های حسی نیز دارند که حس‌های لمس، حرارت، درد و... را انتقال می‌دهند.

در اثر دیابت رگ های بدن دچار مشکل می‌شوند و در وظیفه خود که خون‌رسانی و تغذیه سلول‌های مختلف است ناموفق عمل می‌کنند و به ‌خاطر این نارسایی، اعصاب آسیب می‌بینند. به‌ علاوه میزان بالای قند خون در آسیب اعصاب دخالت دارد.

کار اعصاب که مختل شود همه چیز به هم می‌ریزد، مثلا معده دچار بی‌حرکتی و تاخیر در تخلیه غذا شده و فرد دچار دل درد و احساس سنگینی معده، تهوع و استفراغ می‌شود.

بروز یبوست یا اسهال، اختلال ریتم طبیعی قلب و بروز علایم قلبی، بی‌اختیاری یا احتباس ادرار به دنبال آسیب اعصاب مثانه و در مردان اختلال نعوظی به دلیل بیماری دیابت ممکن است رخ دهند.

قطعا جایی برای شک وجود ندارد که کنترل دقیق قند خون از ایجاد آسیب اعصاب در بیماران دیابتی جلوگیری می‌کند.

نوروپاتی دیابتی چگونه درمان می شود؟

هدف از درمان رهایی از مشکلات ایجاد شده و پیشگیری از تخریب بیشتر اعصاب است. نخستین گام کنترل قند خون است، زیرا از پیدایش مشکلات جدید و بدتر شدن عوارض قبلی پیشگیری می کند.

1- در مواردی که قرص ها نمی توانند قند خون را به خوبی کنترل کنند، تزریق انسولین معمولا مفید واقع می شود.

2- گاهی قرص هایی که برای درمان افسردگی استفاده می شوند، برای درمان نوروپاتی ناشی از دیابت به کار می روند و دارای اثرات مفید در بهبود کیفیت خواب نیز هستند.

3- هنگام شب می توان از مسکن ها استفاده کرد.

4- برای بهبود عوارض گوارشی پیشنهاد می شود تعداد وعده های غذایی را افزایش دهید و میزان غذای مصرفی در هر وعده را کم کنید. همچنین از مصرف غذاهای پرچربی و پرفیبر پرهیز کنید.

5 - برای جلوگیری از ضعف و سرگیجه، تغییر وضعیت ایستادن و نشستن را آهسته انجام دهید. گاهی برای بهبود ضعف اندام ها ممکن است فیزیوتراپی توصیه شود.

6- به دلیل استعداد ابتلا به عفونت ادراری در مبتلایان به نوروپاتی دیابتی، لازم است مبتلایان به دیابت آب و مایعات بیشتری بنوشند و اگر دچار تکرر ادرار هستند سعی کنند به فواصل منظم، مثلا هر 3 ساعت یک بار ادرار کنند.

مشکلات پوستی در دیابت

بسیاری از متخصصان، دیابت را سرطان عروق نام گذاشته‌اند. وجود قند بیش از حد در گردش خون، به تدریج اکثر عروق و اعصاب را تخریب می‌کند. در واقع همه عوارض دیابت به دلیل تخریب عروق و اعصاب ریز و انتهایی رخ می‌دهد، مثل درگیری عروق چشمی، کلیوی، قلبی و بسیاری ارگان‌های دیگر. پوست هم از این قاعده مستثنا نیست.

عروق بدن هر چه به سمت انتهای اندام‌ها نزدیک‌تر شوند، ریزتر خواهند شد. بنابراین در صورت عدم کنترل قند خون، عروق دست‌ها و پاها در بیماران دیابتی کم‌کم شروع به از بین رفتن خواهد نمود.

نرسیدن خون کافی موجب تخریب اعصاب ریز این نواحی می‌شود. لذا اگر پوست دست یا پای فرد دیابتی صدمه ببیند، به دلیل از بین رفتن اعصاب ، فرد متوجه صدمه پوستی نخواهد شد. از این بدتر آن که به دلیل نرسیدن خون کافی به منطقه، این زخم (آسیب پوستی) نمی‌تواند در مدت زمان معمول ترمیم شود.

اما واقعیت این است که بیماری دیابت را هم با همه عوارض وحشتناک‌اش می‌توان تحت کنترل درآورد. رعایت 8 گام اساسی توسط فرد بیمار بروز عوارض دیابت را سال‌ها به تعویق می‌اندازد.

گام اول : رعایت رژیم غذایی صحیح و متناسب با بیماری

گام دوم : انجام روزانه حداقل 30 دقیقه فعالیت بدنی

گام سوم : استفاده مرتب و سر وقت از انسولین یا داروهای تجویز شده

گام چهارم : چک روزانه قندخون و یادداشت آن در دفترچه‌ای که به این منظور تهیه شده

گام پنجم : چک روزانه پاها و انگشتان پا از نظر وجود هر نوع بریدگی، خراش، تاول، تورم و یا قرمزی پوست

گام ششم: مسواک زدن منظم دندان‌ها و استفاده از نخ دندان

گام هفتم : کنترل فشار خون و کلسترول خون

گام هشتم : ترک سیگار و سایر مواد دخانی

مشکلات پوست پای افراد دیابتی

میخچه، تاول یا فرو رفتن ناخن در گوشت ممکن است برای هر فردی اتفاق بیفتد. در حالت عادی چنین اتفاقاتی خیلی پراهمیت نیستند و به سادگی درمان می‌شوند. اما در بدن یک فرد دیابتی به خصوص وقتی قندخون در سطوح بالایی باشد و به خوبی کنترل نشود، همین اتفاقات کوچک تبدیل به مشکلات بزرگی خواهند شد. چون پس از گذشت مدت کوتاهی، عفونت به آنها اضافه می‌شود.

از آنجا که همیشه پیشگیری بهتر و ساده‌تر از درمان است، بیمار دیابتی باید این مشکلات پوستی را به خوبی بشناسد و پاهای خود را روزانه از نظر وجود این مشکلات بررسی کند. اگر چنین ضایعات پوستی به وجود بیایند، حتما باید تحت نظر پزشک مداوا شوند، چون در غیر این صورت عواقب بسیار بدی به دنبال خواهند داشت.

1. میخچه‌ها: این ضایعات پوستی وقتی ایجاد می‌شوند که پوست پا در معرض فشار یا مالش زیاد و مداوم قرار ‌گیرد. در نتیجه کم‌کم چند لایه ضخیم پوستی روی هم می‌آیند و برجستگی سفتی در منطقه تحت فشار به وجود می‌آید. میخچه در پای بیمار دیابتی می‌تواند عفونی شود.

2. تاول: پوشیدن کفش بدون جوراب باعث تاول زدن پوست پا می‌شود. در افراد دیابتی تاول هم مثل میخچه می‌تواند عفونی شود.

3. فرو رفتن ناخن در گوشت: این مشکل زمانی به وجود می آید که لبه ناخن شست پا به جای این که مستقیم رشد کند، وارد پوست کنار ناخن شود. این اتفاق معمولا برای افرادی پیش می‌آید که ناخن شست را خیلی گرد و از ته می‌گیرند یا کفش‌های تنگ می‌پوشند. کسانی که سابقه چنین مشکلی را دارند بهتر است همیشه لبه‌های تیز ناخن خود را به وسیله سوهان ناخن صاف کنند، چون در غیر این صورت پوست پا، زخمی و عفونی می‌شود.

4. بیرون زدن مفصل شست پا: شست پای خانم‌هایی که عادت دارند کفش‌های نوک تیز و پاشنه بلند بپوشند، کم‌کم به سمت انگشت‌های دیگر منحرف می‌شود. در نتیجه مفصل شست پا بزرگ‌تر می‌شود و بیرون می‌زند. پوست روی این ناحیه هم قرمز شده و احتمال زخمی و نهایتا عفونی شدن آن افزایش می یابد. درمان قطعی این مشکل، عمل جراحی است.

5. زگیل کف پا: نوعی ویروس می‌تواند باعث ایجاد برجستگی‌های ریزی در کف پا شود که زگیل نامیده می‌شوند. زگیل‌ها معمولا در قاعده انگشتان ایجاد می‌شوند.

6. انگشت چکشی: وقتی عضلات اطراف مفاصل انگشتان ضعیف می‌شوند، انگشت از حالت صاف خارج شده و به شکل جمع شده قرار می‌گیرد. در فرد دیابتی چون اعصاب انتهایی از بین می روند، عضلات کم‌کم ضعیف می‌شوند و احتمال چکشی شدن انگشتان پا زیاد می‌شود. چنین انگشتی مستعد زخمی شدن است، چون در این حالت پا حتی در کفش هم راحت فرو نمی‌رود.

7. خشکی و ترک کف پا: به دلیل قند بالا اصولا بدن دیابتی‌ها با کمبود مایعات مواجه است. بنابراین پوست کف پا در این بیماران بیشتر از افراد طبیعی خشک می‌شود و ترک می‌خورد. این ترک‌ها محل مناسبی برای ورود میکروب و ایجاد عفونت محسوب می‌شوند. قند بالایی هم که در خون این بیماران وجود دارد، غذای کافی را برای میکروب ها فراهم می‌سازد.

8. پای ورزشکاران: این اصطلاح در واقع نام یک نوع عفونت قارچی است. در این بیماری کف پا قرمز می‌شود، ترک می‌خورد و به شدت می‌خارد. چون در بیماران دیابتی، قند بیش از حد در خون وجود دارد، بنابراین احتمال ترک خوردن و بروز این عفونت قارچی هم افزایش می‌یابد.

دیابت چگونه باعث عوارض پوستی می‌شود؟

وقتی قند خون بالا می‌رود، بدن به ناچار مایعات خود را از دست می‌دهد، بنابراین پوست هم خشک می‌شود. پوست خشک می‌خارد و با خاراندن آن خراش‌های ریزی به وجود می‌آید که محل مناسبی برای ورود میکروب‌ها محسوب می‌شود. علاوه بر این قند بالای موجود در گردش خون برای میکروب‌ها به عنوان منبع غذایی عمل می‌کند و عفونت به سرعت گسترش می‌یابد. معمولا پوست در نواحی آرنج و ساق پا به پایین بیشتر از سایر نقاط بدن مستعد خشکی است. اگر بیمار دیابتی خود را عادت بدهد مقادیر زیادی آب در طول روز بنوشد، از خشکی پوست تا حد زیادی جلوگیری خواهد کرد.

البته به جز کمبود مایعات، مشکل دیگری هم در بیماران دیابتی وجود دارد که موجب خشکی پوست می‌شود، زیرا اعصاب انتهایی در طی بیماری دیابت از بین می روند و غدد عرق هیچ تحریکی برای ترشح دریافت نمی‌کنند، در نتیجه پوست این بیماران زبر و خشک می‌شود.

روش‌های پیشگیری از عوارض پوستی

برای کاهش مشکلات پوستی، علاوه بر کنترل قند خون، مواظب پوست خود باشید:

- روزانه با آب گرم و صابون ملایم دوش بگیرید، ولی از آب خیلی گرم و یا صابون های معطر دوری کنید. برای شستشو باید از صابون‌های ملایم استفاده کنید.

- پس از شستشوی بدن همیشه خود را خوب آب بکشید و سپس کاملا خشک کنید. زیر بغل، بین انگشتان پا و چین‌های بدن مناطقی هستند که معمولا آب در آنها باقی می‌ماند. همیشه بعد از حمام کردن تمام این نواحی را به دقت خشک کنید.

- پس از حمام و خشک کردن بدن می‌توانید از لوسیون‌ها یا کرم‌های مرطوب‌کننده استفاده کنید. (به غیر از نواحی بین انگشتان پا، زیرا این نقاط در صورت مرطوب بودن مستعد بروز عفونت قارچی هستند).

- مقادیر زیادی مایعات و به‌خصوص آب بنوشید.

- لباس‌زیرهای خود را از جنس تمام پنبه انتخاب کنید تا پوست شما آسیب نبیند.

- از هر گونه خراشیدگی، سوراخ شدگی و سایر جراحت‌ها جلوگیری کنید.

- وقتی که کارهایی مثل باغبانی انجام می‌دهید که احتمال آسیب دسیدن به دست‌هایتان هست، حتما دستکش بپوشید.

- برای جلوگیری از آفتاب سوختگی از کرم‌های ضد آفتاب استفاده کنید.

- در هوای خیلی سرد، مدت زمان زیادی در بیرون از منزل نمانید.

- به محض مشاهده هر نوع تورم یا قرمزی پوست فورا به پزشک مراجعه کنید.

- هرگونه آسیب و جراحت را سریعا درمان کنید. قبل از مراجعه به پزشک، محل را با آب و صابون ملایم بشویید و با باند خشک و استریل بپوشانید.

• اگر خراش یا جراحت پوست شما در طی 1 یا 2 روز خوب نشد، یا آثاری از عفونت در آن دیده شد (مانند قرمزی، داغی، تورم، چرک، درد زیاد) به پزشک خود مراجعه کنید.

دیابت چه بلایی سر چشم ها می آورد؟

احتمالا همه دیابتی ها این را می دانند که بیماری شان در بلندمدت، تهدیدی برای سلامت چشم شان است، ولی به احتمال زیاد، بیشترشان نمی دانند که دیابت یکی از چهار علت اصلی نابینایی در دنیاست.

دیابت می تواند باعث بروز آب مروارید، آب سیاه و خون ریزی های عروقی در چشم شما شود. پس برای پیشگیری از این عوارض و مقابله با آن ها باید به فکر بود و اقدام کرد.

میزان شیوع عوارض دیابت با مدت زمان ابتلا به این بیماری، سن بیمار، میزان کنترل قند خون و ژنتیک افراد رابطه مستقیم دارد.

معمولا قند بالا باعث مختل شدن عملکرد سلول های بدن می شود و در مراحل انتهایی، در چشم ایجاد خون ریزی می کند و کار به لیزر عروق خون ریزی کننده می رسد. در این مرحله، دیابت مشکلات چشمی و کلیوی زیادی ایجاد می کند.

بر اثر خرابی عروق چشمی، عروق خزه مانند ریز و نابجایی در چشم رشد می کنند که به راحتی پاره شده و خون ریزی های بدی ایجاد می کنند و به طور کامل دید فرد را می گیرند.

بهترین کار این است که بیمار، قند خونش را بدون تغییر در یک حد مطلوب نگه دارد. اکثر مردم فکر می کنند که اگر قند خون ناشتای آنها نزدیک به 100 شود، دیگر مشکلی ندارند، ولی این طور نیست.

طبق جدیدترین مطالعات، قند خون باید کمترین نوسان (تغییر) را داشته باشد؛ یعنی شخص باید قند غیرناشتای خودش را نیم ساعت، دو ساعت و چهار ساعت پس از غذا بررسی کند تا یک رفتار غذایی و دارویی مشخص به دست آورد و قند خونش هیچ وقت بالای 200 نرود.

با توجه به شیوع بالاى دیابت در جامعه و گرفتارى چشم به عنوان یکى از ارگان هاى هدف در این بیمارى، مطلب ذیل به شکل پاسخ به سئوال هاى شایع تهیه گردیده است تا خوانندگان محترم را از عوارض چشمى این بیمارى، نحوه مقابله و درمان هاى شایع آن تا حدى آگاه سازد.

چگونه دیابت روى چشم اثر مى گذارد؟

بیمارى دیابت روى چشم و بینایى به طرق مختلف تاثیر مى گذارد از جمله ایجاد اختلال در بینایى، کاتاراکت (آب مروارید) در سنین پایین، آب سیاه (گلوکوم)، تاثیر روى عصب بینایی، فلج موقت عضلات خارج چشمى و دوبینى. ولى مهم ترین و شایع ترین این عوارض، تاثیر روى پرده چشم (شبکیه) است.

دیابت چگونه روى پرده چشم (شبکیه) تاثیر مى گذارد؟

بیمارى دیابت بر روى عروق پرده چشم تاثیر گذاشته و باعث خونریزى در پرده چشم و نشت مواد داخل رگ به روى شبکیه (ایجاد ورم پرده چشم) و در نهایت سبب به وجود آمدن عروق جدید روى پرده چشم مى شود. این عروق جدید نیز مى توانند سبب خونریزى در داخل حفره چشم شوند.

چه عواملى سبب تشدید ضایعات دیابت در چشم مى شوند؟

هر چقدر که مدت زمان ابتلا به دیابت بیشتر باشد، بروز ضایعات در چشم بیشتر است، طورى که 80 درصد افرادى که 15 سال یا بیشتر از ابتلا به دیابت آنها مى گذرد، درجاتى از درگیرى شبکیه را دارند. سایر عوامل خطر براى بروز این ضایعات در چشم شامل فشار خون بالا، کم خونى (آنمى)، بیمارى هاى کلیوى، حاملگى و افزایش چربى هاى خون است.

چگونه مى توان از بروز ضایعات چشمى در جریان دیابت جلوگیرى کرد؟

درمان قاطع براى پیشگیرى از این ضایعات وجود ندارد، ولى ثابت شده است که کنترل دقیق قند خون مى تواند بروز این ضایعات را به تعویق بیندازد.

علاوه بر کنترل دقیق قند خون، انجام ورزش منظم، کنترل فشار خون، حفظ وزن مناسب بدن و پرهیز از استعمال دخانیات هم مى توانند به جلوگیرى از بروز عوارض چشمی دیابت کمک کنند.

چگونه مى توان به بروز ضایعات چشمى در اثر دیابت پى برد؟

نکته مهم این است که در مراحل ابتدایى درگیرى چشم در دیابت، هیچ علامت خاصى وجود ندارد و کاهش دید جزء علائمى است که در مراحل پیشرفته بیمارى دیده مى شود. به همین علت لازم است که معاینات منظم توسط چشم پزشک صورت بگیرد، زیرا تشخیص به موقع و درمان سریع مى تواند از پیشرفت ضایعات جلوگیرى کرده و بینایى بیمار را حفظ کند.

معاینات چشمى در چه فواصلى باید انجام شود؟

در مواردى که دیابت نوع دو در سن بالای 35 سال وجود دارد، در همان بدو تشخیص دیابت، معاینات چشمى لازم است و در صورتى که دیابت نوع اول باشد (سن زیر 35 سال) 10 سال پس از تشخیص دیابت، اولین زمان معاینه خواهد بود و در هر دو مورد، در صورتى که علائمی دال بر گرفتارى شبکیه وجود نداشته باشد، معاینات باید هر سال انجام شود و در صورتى که ضایعاتى در سطح شبکیه توسط چشم پزشک مشاهده شود، بنا به صلاحدید پزشک هر 4 تا 6 ماه یک بار این معاینات تکرار خواهد شد. در هر بار معاینه براى دیدن کامل پرده چشم (شبکیه) از قطره هاى مخصوص استفاده مى شود که مردمک (سیاهى) چشم را بزرگ تر از حد معمول مى کند و دید چشم مدت 4 تا 6 ساعت مختل خواهد بود.

چه آزمایشاتى در این موارد انجام مى شود؟

مهم ترین تستى که در جریان دیابت ممکن است انجام شود آنژیوگرافى است که بر خلاف آنژیوگرافى قلب، روش ساده اى است، به طورى که ماده فلورسئین در یکى از رگ هاى روى دست (ساعد یا بازو) تزریق مى شود و سپس دوربینى که در جلوى چشم بیمار قرار گرفته است، عکس هایى را از روى سطح شبکیه مى گیرد. این کار به پزشک کمک مى کند که متوجه شود چه نواحى اى از شبکیه را مى تواند با لیزر درمان کند.

چه درمان هایى براى عوارض چشمى دیابت وجود دارد؟

یکى از درمان هاى مهم و اصلى براى دیابت، انجام لیزر براى عوارض دیابت روى شبکیه است. لیزر براى مواردى انجام مى شود که یا تورم شدیدى در ناحیه لکه زرد چشم وجود دارد، و یا عروق خونى زیادى بر روى سطح شبکیه تشکیل شده است. نکته مهم در این قسمت این است که لیزر غالبا باعث افزایش دید نمى شود و انجام لیزردرمانى غالبا براى حفظ بینایى است و مى تواند سبب جلوگیرى از نابینایى در 80 درصد از بیماران شود.

در مواردى که خونریزى شدید در داخل کره چشم وجود داشته باشد و یا عروق جدید سبب ایجاد پارگى و جداشدگى پرده چشم شده باشد، انجام عمل جراحى (ویتروکتومى) به بهبود بینایى چشم کمک مى کند.

لیزردرمانى چگونه انجام مى شود؟

انجام لیزردرمانى به شکل سرپایى است، یعنى نیازى به بسترى شدن یا ناشتا بودن بیمار ندارد. بیمار پس از آن که مردمک چشم توسط قطره هاى مخصوص باز شد، پشت دستگاهى مى نشیند و غالبا یک لنز خاص روى چشم بیمار قرار مى گیرد و دوز خاصى از نور لیزر به داخل کره چشم تابیده مى شود. در این موارد بیمار معمولا درد کمى احساس می کند و از حرکت چشم ها حین این درمان باید خوداری کند.

لیزردرمانى چه عوارضى دارد؟

لیزردرمانى عوارضى مثل کاهش دید محیطى، اختلال در دید رنگ و کاهش دید در شب را دارد. گاهى نیز سبب کاهش دید مرکزى مى شود که اغلب موقتی است. از آنجایى که هیچ درمانى بدون عارضه نیست، باید در نظر داشت که خطرات ناشى از لیزر به مراتب کمتر از زمانى است که هیچ درمانى صورت نگیرد.

درمان جراحى در دیابت چیست؟

در مواردى که عروق تازه ی ایجاد شده سبب خونریزى در داخل کره چشم و یا جداشدگى پرده چشم شوند، نیاز به جراحى خاصى است که به آن ویتروکتومى مى گویند.

در پایان یادآور مى شویم که باید با معاینات دوره اى منظم توسط چشم پزشک، از کاهش دید در بیماری دیابت، جلوگیرى کرد.

قند خون دیابتی ها چقدر باید باشد؟

همان طور که می دانید دیابت یک بیماری متابولیک است که در طی سالیان اخیر شیوع پیشرونده ای پیدا کرده است. کنترل این بیماری با توجه به شیوع آن حتی در سنین جوانی، مقوله پیچیده ای است، زیرا عوامل بسیاری در کنترل و زندگی با این بیماری دخیل هستند.

شواهد حاکی از آن هستند که بیماری دیابت تاثیر قابل توجهی را بر زندگی شخصی، خانوادگی، اجتماعی، شغلی و ارتباطات افراد می گذارد.

اما یکی از دغدغه های مهم  و اساسی برای افراد دیابتی این است که قند خون شان را در محدوده مطلوب و مناسب حفظ کنند، ولی محدوده مطلوب قند خون برای افراد دیابتی چقدر است؟

قند خون ناشتای طبیعی برای یک فرد طبیعی غیر دیابتی در حدود 70 تا 100 میلی گرم در دسی لیتر است. 

مقادیر قند خون مطلوب برای افراد مبتلا به دیابت به شرح زیر می باشد:

- قند خون ناشتا : 70 تا 130 میلی گرم در دسی لیتر

- قند خون پس از وعده غذایی : کمتر از  180 میلی گرم در دسی لیتر

- قند خون 2 ساعت پس از صرف غذا:  کمتر از 140 میلی گرم در دسی لیتر

قند خون 2 ساعت بعد از صرف غذا در فرد عادی باید کمتر از 120 میلی گرم در دسی لیتر باشد، ولی هدف مطلوب در بیماران دیابتی این است که این قند خون به کمتر از 140 میلی گرم در دسی لیتر برسد.

 البته به یاد داشته باشید مقادیر مطلوب مذکور ممکن است برای تمام افراد دیابتی مصداق نداشته باشد و ممکن است شرایط بالینی شما به گونه ای باشد که پزشک معالج تان محدوده مطلوب قند خون برای شما را قدری متفاوت با مقادیر ذکر شده در نظر بگیرد؛ برای مثال افرادی که دچار افت قند خون ناآگاهانه می گردند ممکن است نیازمند یک قند خون بالاتر باشند.

همانطور که ذکر شد افت قند خون یا هیپوگلیسمی یکی از عوارض بیماری دیابت است که در کنترل دیابت باید به آن توجه نمود. هیپوگلیسمی عبارت است از کاهش قند خون به کمتر از 70 تا 80 میلی گرم در دسی لیتر و علایم آن عبارتند از: افزایش ضربان قلب ، سرگیجه ، سنگینی سر ، احساس گیجی و گنگی،  لرزش، اضطراب ، عرق کردن ، خواب آلودگی، احساس ضعف و گرسنگی و اختلال در صحبت کردن.

ممکن است پزشک معالج تان بسته به شرایط بالینی شما یک محدوده قند خون خاص را برای شما به عنوان قند خون مناسب در نظر گیرد. لذا باید توجه داشته باشید که کنترل قند خون شما به منظور پیشگیری از بروز عوارض نامطلوب دیابت می باشد و نباید نگاه وسواس گونه به آن داشته باشید. بلکه باید قند خون خود را با مشورت پزشک متخصص، در یک محدوده مناسب حفظ کنید. همچنین می بایست از خطر افت قند خون مصون بمانید.

نکته دیگری که دیابتی ها باید به آن توجه کنند آن است که باید فشار خون شان را نیز تحت کنترل نگه دارند. تحقیقات نشان داده‌اند که کنترل فشار خون بالا در افراد دیابتی به منظور پیشگیری از عوارض دیابت، به اندازه ی کنترل قند خون اهمیت دارد.

فشار خون مطلوب برای افراد دیابتی عبارت است از :  80 تا 130 میلی‌متر جیوه.

عواملی که به کنترل  فشار خون کمک می ‌نمایند شامل:  کاهش وزن (در صورت چاقی و اضافه وزن) ، ورزش و فعالیت بدنی منظم ، کاهش مصرف نمک، ترک دخانیات و اجتناب از مصرف الکل است.

در پایان ذکر این نکته ضروری است که اطلاع از محدوده های مطلوب و مناسب برای قند خون، لازم و ضروری است، اما کنترل دیابت یک هنر است، زیرا قند خون افراد سالم هم در شرایط متفاوت نوسان دارد.

دیابتی ها مراقب نارسایی کلیه باشند

بیماران دیابتی حدود 3 تا 5 سال پس از شروع بیماری‌شان، امکان دارد دچار عوارض کلیوی شوند. البته این عوارض کلیوی فقط در 40 درصد از بیماران ایجاد می‌شود و آن هم در کسانی است که قند خونشان را کنترل نمی کنند.

در دیابت ، عروق خونی کوچک آسیب می بینند. وقتی عروق خونی کلیه ها آسیب می بینند ، کلیه های شما نمی توانند خون تان را به خوبی تصفیه کنند. در نتیجه بیشتر از آنچه که باید ، آب و نمک در بدن تان جمع می شود و باعث افزایش وزن و تورم قوزک پا می گردد. ممکن است پروتئین در ادرارتان ظاهر شود .

دیابت همچنین ممکن است به سیستم عصبی بدن تان آسیب برساند. این امر می تواند باعث اشکال در تخلیه مثانه بشود. فشار حاصل از پر بودن مثانه می تواند به کلیه ها پس زده و به آنها آسیب برساند. همچنین اگر ادرار به مدت طولانی در مثانه بماند می تواند باعث ایجاد عفونت شود، چون باکتری ها در ادراری که حاوی مقدار زیادی قند است، به سرعت رشد می کنند .

حدود 30 درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و 10 تا 40 درصد بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در صورت عدن کنترل قند خون، دچار نارسایی کلیه خواهند شد.

زودرس ترین علامت بیماری کلیوی ناشی از دیابت ، آلبومینوری یعنی افزایش ترشح آلبومین در ادرار است.

در مراحل ابتدایی بروز عوارض کلیوی ناشی از دیابت، آلبومین که نوعی پروتئین است در ادرار دیده می‌شود و این افزایش دفع آلبومین، بسیار جزیی است و در حد 30 تا 300 میلی‌گرم در ادرار بیست و چهار ساعته می باشد. با روش‌های ‌آزمایشگاهی معمول این میزان دفع کم آلبومین قابل اندازه‌گیری نیست و برای اندازه‌گیری این مقدار کم آلبومین در ادرار باید حتما درخواست میکروآلبومینوری یا تشخیص دفع آلبومین در مقادیر کم و با روش‌های خاص آزمایشگاهی نمود.

در مراحل بعدی، یعنی وقتی بیماری کلیوی پیشرفت کرد یا بهتر بگوییم وقتی دیابت کنترل نشده آسیب بیشتری به کلیه‌ها وارد کرد، دفع آلبومین هم بالا می‌رود و به بیش از 300 میلی‌گرم در ادرار بیست و چهار ساعت می‌رسد و ممکن است حتی تا چند گرم در روز هم دیده شود و به تدریج در طی سال‌های بعدی در صورت کنترل نشدن دیابت، به نارسایی کلیه‌ها منجر شود.

وقتی کلیه‌ها نارسا شوند، در واقع اوره و کراتینین خون بیمار افزایش می‌یابد و فعالیت کلیه‌ها برای دفع سموم بدن کاهش می‌یابد و رفته‌رفته به جایی می‌رسد که در اثر ناکارآمدی کلیه‌ها و نارسا شدن‌شان، فرد نیازمند دیالیز و پیوند کلیه می‌گردد. این وضعیت زمانی اتفاق می افتد که فقط 10 تا 15 درصد کلیه های بیمار کار می کنند. فاصله زمانی معمول بین شروع آسیب کلیوی ناشی از دیابت و نارسایی پیشرفته کلیه حدود 5 تا 7 سال است .

بد نیست بدانید در مرحله دفع آلبومین به مقدار کم (میکروآلبومینوری) امکان دارد مشکلات و نوسان‌های فشار خون در افراد به وجود آید. به وجود آمدن فشار خون در بیماران دیابتی نوع یک می‌تواند پزشک را متوجه درگیری احتمالی کلیه‌ها کند.

اگر درمان را زود شروع کنیم و در مرحله میکروآلبومینوری متوجه مشکل شویم، می‌توانیم از پیشرفت ضایعات کلیوی جلوگیری کرده و یا سیر آن را بسیار کند کنیم. پس علاوه بر قند خون باید فشار خون خود را به طور دقیق کنترل کنید.

هدف پزشکان این است که فشار خون در بیماران دیابتی به عدد کمتر از 13 روی 8 برسد. اگر دفع آلبومین (آلبومینوری) زیاد باشد حتی باید فشار خون را به کمتر از 12 روی 75 رساند. فشار خون بالاتر از این اعداد می‌تواند به بدتر شدن ضایعات کلیوی منجر شود.

برای ثابت نگه داشتن فشار خون شما در این مرحله امکان دارد برایتان داروهایی مانند کاپتوپریل و انالاپریل تجویز شود که این داروها علاوه بر فشارخون، بر دفع آلبومین کلیه‌ها نیز موثرند. پس لطفا از این که پزشک شما چنین داروهای فشارخونی را تجویز می‌کند، در حالی که شما افزایش فشارخون ندارید، تعجب نکنید و خودسرانه مصرف آنها را کم و زیاد یا قطع ننمایید.

14 توصیه درباره قند خون به دیابتی ها

مهم‌ترین نکته در درمان بیماران دیابتی تغییر شیوه زندگی است که اوایل سخت است، اما بعد از مدتی راحت و دلپذیر می‌شود.

لذا شیوه زندگی‌تان را بر 14 نکته زیر استوار کنید:

1- رژیم غذایی، نکته مهمی در کنترل قند خون است. اینکه چه چیزی و به چه اندازه‌ای می‌خورید، روی مقدار قند خون‌تان تاثیر می‌گذارد.

2- ورزش را فراموش نکنید. ورزش می‌تواند جای تمام درمان‌های دارویی را بگیرد. پیاده‌روی صبحگاهی، بسیاری از خطرات دیابت را به تاخیر می‌اندازد. روزی 30 دقیقه به طور منظم ورزش کنید، مخصوصا پیاده‌روی.

3- وزن خود را کم کنید. معمولا بیماران دیابتی نوع دو ، اضافه وزن دارند. چربی می‌تواند در مواقعی که شما هیچ چیزی نمی‌خورید، تبدیل به قند شود و قند‌ خون‌تان را بالا ببرد. پس چربی‌های‌تان را با رژیم غذایی و ورزش بسوزانید.

4- هر چیزی که می‌خوریم، در نهایت تبدیل به قند می‌شود. پس مراقب هر چیزی که می‌خورید باشید و فقط به میزان قند آن توجه نکنید. مواد غذایی مصرفی‌تان را خوب بشناسید.

5- برای کنترل قند خون باید کنترل غذا خوردن را یاد بگیرید. زمان خوردن غذا را کنترل کرده و سعی کنید بدن‌تان را به آن عادت بدهید.

6- همیشه منظم، سر وقت و یکسان غذا بخورید. این طوری بد‌ن‌تان عادت می‌کند قند خون‌تان را به کمک قرص‌‌ها (یا انسولین) کنترل ‌کند.

7- داروهای تان را بشناسید و نحوه مصرف کردن‌شان را یاد بگیرید و به اطرافیان‌تان هم یاد بدهید تا در مواقع لزوم به شما کمک کنند.

8- قرص‌های دیابت را باید قبل از غذا بخورید. انسولین رگولار و NPH را باید 30 دقیقه قبل از غذا خوردن تزریق کنید.

9- پیگیر بیماری‌تان باشید و مراجعه ی منظم به پزشک‌تان را فراموش نکنید.

10- قند خون‌تان را مرتب کنترل کنید. آزمایش HbA1C یک نوع آزمایش خون است که به شما یک گزارش از کنترل قند خون‌ در یک ماه گذشته‌ می‌دهد. با استفاده از گلوکومتر هم می‌توانید در هر لحظه، میزان قند خون‌تان را بررسی کنید.

11- عوارض بیماری خود را بشناسید ، مثل بیماری کلیوی ، قلبی، پای دیابتی ، کتواسیدوز و کاهش قند خون. دانستن آنها به کنترل بیمار‌ی تان کمک می‌کند.

12- هیچ ‌وقت گرسنه نمانید. گرسنگی شدید، پُرخوری را به دنبال دارد و در موقع پرخوری، کنترل قند خون دیگر هیچ معنایی ندارد.

13- داروهای دیابتی را هر روز، در یک زمان خاص مصرف کنید. رعایت نظم در این کار، به ایجاد نظم در بدن شما منجر می‌شود.

14- مراقب پاهایتان باشید.

همه چیز درباره دیابت

دیابت بیماری است كه در آن، بدن قادر به تولید انسولین و یا استفاده مناسب از این ماده نمی باشد. انسولین هورمونی است كه برای تبدیل قند، نشاسته و دیگر غذاها به انرژی، مورد نیاز می باشد و برای زندگی روزانه ضروری است.

دیابت و یا همان بیماری قند، به مجموعه ای از اختلالات اطلاق می شود که باعث می شود سلول های بدن نتوانند به نحو مناسب از کربوهیدرات ها به عنوان یک ماده غذایی اساسی استفاده نمایند، که نتیجه آن افزایش میزان قند خون خواهد بود. اگرچه ژنتیك و عوامل محیطی مانند چاقی و كم تحركی در بروز دیابت موثر هستند، ولی علت اصلی این بیماری هنوز ناشناخته می باشد.

شیوع دیابت در ایران

در کشور ما طبق آمار ارائه شده حدود 5 تا 6 درصد افراد 3 تا 69 ساله در شهر تهران مبتلا به دیابت هستند. مطالعات نشان داده است که بیش از نیمی از افراد دیابتی قبل از انجام آزمایشات، از بیماری خود آگاهی ندارند.

میزان شیوع بیماری دیابت در نواحی مختلف ایران متفاوت است. به عنوان مثال، طبق بررسی های انجام شده بیشترین میزان شیوع بیماری دیابت در شهر یزد وجود داشته است (3/16درصد)، که این به نوع و رفتارهای غذایی آن شهرهای بستگی دارد.

شیوع دیابت و اختلالات تحمل گلوکز با افزایش سن، بالا می رود. طبق مطالعات اخیر 14 تا 23 درصد ایرانی های بالای 30 سال سن، یا دیابتی هستند یا دچار عدم تحمل گلوکز (IGT) می باشند. مطالعات نشان می دهند که تقریباً 25 درصد موارد IGT ، در آینده دچار دیابت می شوند.

آشنایی با دیابت

برای آشنایی با دیابت، ابتدا باید بدانیم که قند چگونه در بدن مورد استفاده قرار می گیرد.

گلوکز (قند خون) منبع اصلی انرژی سلولی است که به ویژه برای سلول های عضلانی و نیز مغز ضروری می باشد. گلوکز بدن از دو منبع اصلی تامین می گردد: غذاهای خوراکی و کبد. بعد از خوردن غذا، قند از روده ها جذب شده و در نهایت از طریق گردش خون توسط هورمون انسولین در اختیار سلول های بدن قرار می گیرد. میزان اضافی قند موجود در خون در کبد به صورت گلیکوژن ذخیره می گردد. در هنگام روزه داری و یا عدم مصرف غذا، کبد گلوکز ذخیره شده را در اختیار بدن قرار می دهد تا سطح قند خون را در حد مناسبی نگه دارد. لازم به ذکر است که هورمون انسولین از لوزالمعده (غده ای که که در پشت معده قرار گرفته) به درون جریان خون ترشح می شود و در سطح سلولی به گیرنده های مخصوص متصل می کردد و ورود گلوکز به سلول ها و نیز سوخت و ساز طبیعی آن را تسهیل می نماید.

تشخیص دیابت

اگرچه در نیمی از موارد، بیماران مبتلا به دیابت از بیماری خود اطلاع ندارند، ولی تشنگی فراوان، پُرنوشی ، ادرار فراوان، کاهش وزن بدون دلیل، عفونت های مکرر و نیز گرسنگی دائمی از علائم خطری می باشند که می توانند نشان دهنده شروع دیابت باشند.

برای تعیین این كه بیمار، دیابتی یا پردیابتی (در معرض دیابت) است، دو آزمایش قند خون ناشتا (FBG) و تست تحمل گلوكز خوراكی (OGTT) انجام می شود.

با توجه به این كه تست FBG، آسان تر، سریع تر و ارزان تر انجام می شود، انجمن دیابت آمریكا تست گلوکز خون ناشتا را توصیه می كند.

بر اساس شاخص های انجمن دیابت آمریکا، چنانچه میزان گلوكز خون در حالت ناشتا 100 تا 125 میلی گرم در دسی لیتر خون باشد، نشان دهنده پردیابت می باشد و اگر گلوكز خون ناشتا در فرد 126 یا بیشتر باشد، فرد مبتلا به دیابت است.

در صورتی فرد مبتلا به دیابت اعلام می شود که دو بار تست خون ناشتا در او بالاتر از حد مذکور (126) باشد.

در تست تحمل گلوکز خوراکی، سطح گلوكز خون در حالت ناشتا و 2 ساعت بعد از نوشیدن شربتی غنی از گلوكز، اندازه گیری می گردد. اگر میزان گلوكز خون بعد از 2 ساعت، 140 تا 199 میلی گرم در دسی لیتر خون باشد، فرد پردیابتی است و اگر 200یا بیشتر باشد، فرد دیابتی است.

انواع دیابت

دیابت نوع 1: در این نوع دیابت بدن قادر به تولید هورمون انسولین نمی باشد. این هورمون، همانطور که ذکر شد ورود گلوكز به سلول ها و سوختش را تسهیل می كند. دیابت نوع یک، یک بیماری اتوایمون (خود ایمنی) بوده که معمولا پس از ابتلا به  بیماری های ویروسی و یا عفونت های باکتریایی که در طی آن، سیستم ایمنی بدن سلول های ترشح کننده انسولین را مورد حمله قرار می دهد، ایجاد می شود. دیابت نوع یك از شیوع بالایی برخوردار نیست و تنها حدود 5 تا 10 درصد دیابتی‌ها را تشكیل می‌دهد.

دیابت نوع 2: این بیماری در اثر مقاومت به انسولین ایجاد می گردد (شرایطی كه بدن قادر به استفاده ی مناسب از انسولین نمی باشد). در این بیماران حداقل در مراحل اولیه، انسولین به میزان کافی در بدن وجود دارد، ولی در سطح سلولی نقش خود را به خوبی ایفا نمی کند. اگرچه علل دقیق مقاومت به انسولین به طور کامل شناخته شده نیست، ولی شیوه زندگی نادرست اعم از تغذیه ناسالم ، عدم تحرک بدنی و به دنبال آن چاقی شکمی که با تجمع بیش از حد بافت چربی در بین احشاء همراه می باشد، نقش اساسی در ایجاد حالت پره دیابت و یا عدم تحمل گلوکز و نیز ابتلا به دیابت نوع دوم ایفا می نماید. اغلب بیماران دیابتی (بیش از 90 درصد)، دیابت نوع 2 دارند.

دیابت بارداری:  در دوران بارداری با ترشح هورمون هایی که از جفت برای نگهداری جنین در رحم ترشح می شود، مقاومت به انسولین افزایش می یابد. گفته می شود که در سه ماهه دوم و سوم بارداری با بزرگ شدن جفت و افزایش ترشح هورمون های مترشحه از جفت، این مقاومت به انسولین افزایش یافته و در مواردی از سطح ظرفیت ترشحی لوزالمعده بیشتر می شود که در نهایت باعث افزایش قند خون می گردد. اهمیت دیابت بارداری، علاوه بر سلامت مادر و جنین آن است که  5 تا 10 درصد زنانی كه دیابت بارداری دارند، بلافاصله بعد از بارداری به دیابت (معمولا دیابت نوع 2) مبتلا می شوند.

پردیابت: زمانی كه قند خون فرد از حد طبیعی بیشتر باشد، اما به میزانی بالا نباشد كه فرد به دیابت نوع 2 مبتلا باشد، فرد پردیابت و یا دچار عدم تحمل گلوکز خواهد بود.

توصیه های غذایی در دیابت

هدف اصلی از رژیم درمانی در بیماران دیابتی، استفاده از موادغذایی به صورت متعادل است. اصولاً رژیم غذایی ای كه توسط كارشناسان و متخصصان تغذیه برای افراد دیابتی تهیه می شود دارای اهداف زیر است:

- رساندن قند خون به سطح طبیعی

- حفظ سطح چربی های خون در حد طبیعی

- كاهش مشكلات خاص بیماران دیابتی

- به دست آوردن و حفظ وزن ایده آل

- رساندن مواد مغذی به بدن به میزان لازم

- تأمین انرژی موردنیاز بدن جهت انجام فعالیت های لازم

- جلوگیری از بروز عوارض و مشكلات ناشی از دیابت

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع اول

1. سعی كنید برنامه غذایی خود را به طور منظم تنظیم كنید. به نحوی كه هر روز در ساعات معینی غذا بخورید.

2. روزانه بین 4 تا 5 وعده غذا بخورید.

3. در هر وعده مقادیر متناسبی از كربوهیدرات ها را مصرف كنید تا دچار عوارض ناشی از نوسانات قندخون نشوید.

4. چربی دریافتی از طریق موادغذایی را محدود كنید.

5. مصرف قندهای ساده مانند شكر، شكر قرمز، عسل و شربت ذرت را محدود كنید.

6. مصرف فیبر را تا میزان 25 میلی گرم به ازای هر 1000 كیلوكالری دریافتی افزایش دهید. جهت اطلاع از میزان كالری موردنیاز روزانه خود، با متخصص تغذیه مشورت نمایید. منابع غذایی فیبر عبارتند از : انواع میوه و سبزی، حبوبات و غلات سبوس دار.

7. تلاش كنید از محصولات بدون قند مانند نوشابه های بدون قند، ژله بدون قند و بیسكوئیت های بدون قند استفاده كنید.

8. از میوه های تازه و كلوچه های كم چربی و غلات به عنوان میان وعده استفاده كنید.

9. هر روز صبح، غلات پرفیبر را برای صبحانه انتخاب كرده و از مصرف غلات دارای مقادیر زیاد شكر خودداری كنید.

10. به جای آب میوه از میوه تازه استفاده كنید.

11. از شیرهای كم چربی استفاده كنید.

12. روزانه حداقل 8 لیوان آب بنوشید.

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم

از آنجایی كه بیماران دیابت نوع دوم در سنین بالاتری قرار دارند، مهم ترین كار در این بیماران، كنترل وزن می باشد. بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم باید توصیه های ذیل را مدنظر قرار دهند:

1. مصرف فیبرهای محلول به میزان 25 گرم به ازای هر 1000 كیلوكالری ضمن ایجاد احساس سیری ، می تواند به كنترل قندخون كمك كند. یكی از انواع فیبرهای محلول پكتین می باشد كه در سیب ، مركبات مثل پرتقال، لیمو و گریپ فروت ، توت فرنگی ، هویج و غلات سبوس دار وجود دارد . غیر از این مواد غذایی، منابعی فیبری كه در بالا ذكر شده اند را نیز مصرف كنید.

2. تعداد وعده های غذایی خود را افزایش دهید.

3. حتما قبل از صرف غذا از سالاد یا موادغذایی كم كالری مانند كاهو، كرفس، ژله بدون قند و سوپ های ساده و كم كالری استفاده كنید.

4. از مصرف آب میوه در صبح و به صورت ناشتا خودداری كرده و به جای آن در طول روز از میوه تازه استفاده كنید.

5. از نوشیدنی ها و دسرهای بدون قند استفاده كنید.

6. آرد گندم كامل را جانشین آرد سفید كنید.

7. از مصرف روغن ماهی و مكمل نیاسین خودداری كنید زیرا باعث افزایش قند خون می شوند.

8. مصرف چربی ها را در برنامه روزانه غذایی خود طبق نظر متخصص تغذیه كاهش دهید.

9. روزانه 8 لیوان آب بنوشید.

نكات مهم و قابل توجه برای خانواده ها و بیماران

1. افراد دیابتی مبتلا به بیماری كلیوی نیز باید به تغذیه خود توجه خاصی داشته باشند، زیرا بیماری كلیوی با عمل بسیار از مواد مغذی تداخل دارد. لذا مصرف مكمل های تغذیه ای مگر با اجازه متخصص تغذیه توصیه نمی شود.

2. از آن جایی كه كمبود بعضی از ویتامین ها باعث تشدید بیماری دیابت می گردد، باید سعی كرد تا مقادیر متناسب ویتامین ها از طریق موادمغذی دریافت شوند. به دلیل افزایش نیاز به ویتامین ها در این بیماران باید مكمل ویتامینی مصرف شود، ولی برای جلوگیری از عوارض مصرف بیش از حد آنها با متخصص تغذیه مشورت كنید.

3. ویتامینC برای ورود به داخل سلول، نیاز به انسولین دارد. تحقیقات نشان می دهد كه مقدار این ویتامین در افراد دیابتی پایین تر از حد طبیعی می باشد؛ لذا مصرف میوه و سبزی فراوان و همچنین مكمل ویتامینC ضروری است.

4. بعضی از داروهای خوراكی كاهش دهنده قند خون، باعث كمبود ویتامینB12 در بدن می شوند. بنابراین در این مورد نیز باید با یك متخصص تغذیه مشورت كنید، زیرا كمبود این ویتامین می تواند باعث تخریب بافت عصبی شود.

5. بیماری دیابت می تواند باعث كمبود بیوتین در بدن شود. از آن جایی كه كمبود این ماده مهم می تواند باعث تخریب بافت عصبی در بازوها و ساق پا شود، مشورت با متخصص جهت آشنایی با منابع مصرف و میزان مورد نیاز آن ضروری است.

دیابت بارداری و دیابتی باردار

دیابت بارداری به حالتی گفته می ‌شود که در آن بدن نسبت به گلوکز (قند خون)، عدم تحمل پیدا می‌ کند و این حالت همیشه اولین بار در زمان بارداری خود را نشان می ‌دهد.

در افراد مبتلا به دیابت بارداری، احتمال ابتلا به دیابت نوع دو بیشتر از بقیه خانم‌ها است. این خانم‌ها معمولا نوزاد بزرگ ‌تری دارند و اغلب گفته می ‌شود وزن بالای جنین هنگام تولد، احتمال دیابت بارداری کشف نشده را مطرح می ‌کند.

برای آشنایی بیشتر با این بیماری خطرناک در دوران بارداری با دکتر ایرج خسرونیا، رییس جامعه متخصصان داخلی ایران، گفتگویی ترتیب داده‌ایم.

یکی از مهم ‌ترین آزمایش ‌هایی که اوایل بارداری برای خانم‌ های باردار انجام می شود، آزمایش قند خون است. چرا قند خون در این دوران این ‌قدر مهم است؟

به نکته بسیار مهمی اشاره کردید. کلید حاملگی سالم برای خانم‌ های مبتلا به دیابت، کنترل دقیق قندخون است. کنترل قندخون باید پیش از دوران بارداری و در طول دوران بارداری انجام شود. کنترل دقیق قندخون، به معنی نگهداری غلظت قند خون نزدیک به حد طبیعی است. برای رسیدن به این کنترل لازم است میان مصرف مواد غذایی، ورزش و تزریق انسولین ، تعادل درستی برقرار شود. از این رو لازم است قندخون به طور مرتب بررسی شود. با کنترل قندخون و مراقبت‌ های مناسب پزشکی، احتمال حاملگی بدون مشکل و تولد نوزاد سالم‌ همانند یک مادر غیردیابتی خواهد بود.

اگر قند خون زنان باردار در دوران بارداری کنترل نشود چه اتفاقی می ‌افتد؟

قندخون و کتون‌هایی که با غلظت بیش از حد طبیعی در خون مادر وجود دارند، از جفت می ‌گذرند و وارد بدن جنین می ‌شوند و احتمال تولد نوزاد با نقایص مادرزادی را افزایش می ‌دهند. بنابراین کنترل درست قندخون بیش از دوران بارداری بسیار مهم است. در طول شش هفته اول بارداری، ارگان‌ های جنین شکل می‌ گیرند. قندخون بالا در طول این هفته ‌ها بر رشد اندام‌های جنین اثر می ‌گذارد و می ‌تواند سبب ایجاد نقایص مادرزادی ‌شود. به دلیل افزایش میزان قندخون جنینی، لوزالمعده ی جنین انسولین بیشتری می ‌سازد، ولی بعد از تولد برای نوزاد توقف ترشح انسولین مشکل است، بنابراین ممکن است سطح قندخون پایین بیفتد. بنابراین توصیه می ‌شود نخست پزشک معالج زنان مبتلا به دیابت و بعد از آن متخصصان زنان، متخصصان داخلی، متخصصان غدد و تغذیه برنامه غذایی صحیح را برای رسیدن به کنترل مطلوب قندخون طراحی نمایند.

در بیماران نوع یک چه راهکاری وجود دارد؟

افراد مبتلا به دیابت نوع یک یا همان دیابت وابسته به انسولین در دوران بارداری، نیاز بدنشان به انسولین زیاد می ‌شود. این افزایش نیاز به ویژه در سه ماه آخر بارداری دیده می ‌شود که به علت وجود هورمون جفت است. هورمون جفت به رشد جنین کمک می ‌کند، اما در همان زمان جلوی فعالیت انسولین بدن مادر را می ‌گیرد در نتیجه نیاز به انسولین افزایش می ‌یابد.

اگر خانم‌ بارداری دیابت نوع دو داشته باشد، چه طور؟

اگر زنان باردار به دیابت نوع 2 مبتلا هستند، برنامه درمانی عوض می ‌شود. اگر برای کنترل دیابت، قرص‌ های خوراکی پایین آورنده قندخون مصرف می ‌کنید، این قرص ‌ها را به علت ایجاد نقایص جنینی نباید در دوران بارداری استفاده کنید. پزشک شما قبل از باردار شدن ممکن است درمان با انسولین را برای کنترل قندخون شروع کند.

چه پیشنهادی برای تغذیه دوران بارداری برای مبتلایان به دیابت دارید؟

اصولا افراد مبتلا به دیابت، برنامه ‌غذایی مرتبی دارند. در طول حاملگی برای پیشگیری از افزایش یا کاهش زیاد غلظت قندخون لازم است با متخصص تغذیه و پزشک معالج خود مشورت و با این کار به کنترل قندخون خود کمک کنید. اگر وزن شما در شروع حاملگی بیش از حد معمول بود نباید سعی کنید وزن خود را کم کنید. پزشک و متخصص تغذیه درباره شیوه افزایش وزن در طول دوران بارداری شما را راهنمایی خواهند کرد. اگر در شروع حاملگی وزن مطلوب داشته باشید، انتظار می ‌رود تا پایان بارداری 7 تا 11 کیلوگرم اضافه وزن پیدا کنید. خانم‌ های لاغر لازم است افزایش وزن بیشتری در طول بارداری داشته باشند.

تحرک بدنی و نرمش در کنترل دیابت مادران باردار چه ‌قدر موثر است؟

تحرک بدنی یا ورزش به ویژه در دیابتی‌ های نوع 2 یکی از اصول اساسی درمان است. همان‌ طور که می‌ دانید، ورزش همراه با برنامه غذایی صحیح، در کنترل قندخون نقش اساسی دارد. درباره ورزش کردن در دوران بارداری نیز سوالاتی برای تان مطرح می ‌شود که دراین ‌باره باید با متخصصان آموزش دیابت مشورت کنید. ورزش در دوران بارداری به وضعیت سلامت شما کمک می ‌کند.

آیا همه مادران دیابتی و بادار می‌ توانند ورزش کنند؟

پرفشاری خون ، مشکلات چشمی، کلیوی یا قلبی، آسیب‌ های عروقی و آسیب اعصاب از مواردی هستند که لازم است درباره خطرهای ورزش برای آنها در دوران بارداری با پزشک خود مشورت کنید. به‌ طور کلی در دوران بارداری نباید ورزش ‌های کششی اندام یا به اصطلاح ورزش‌های کششی سنگین انجام دهید. بهترین ورزش‌ ها برای دوران بارداری، پیاده ‌روی و شنا است.

از بین سزارین و زایمان طبیعی چه روشی را برای مادران دیابتی و باردار توصیه می ‌کنید؟

نزدیک زمان زایمان، پزشک جنین را از نظر میزان رشد و وضعیت سلامت بررسی می‌ کند و سپس درباره شیوه زایمان تصمیم می ‌گیرد. ممکن است به طور طبیعی زایمان انجام شود یا بنا به نظر پزشک، زایمان به شیوه سزارین انجام شود. شیوه زایمان اثری بر نوزاد ندارد. پزشک تلاش می‌ کند در طول زایمان و تولد نوزاد، قندخون شما را کنترل کند. در شروع زایمان نیاز به انسولین کم می ‌شود، به گونه ‌ای که گاهی اوقات در طول زایمان یا حتی 24 ساعت پس از تولد نوزاد، به تزریق انسولین احتیاج نیست.

و پس از تولد نوزاد، چه؟

پس از تولد نوزاد بدن زائو به علت فعالیت زیاد در دوران بارداری، به استراحت نیاز دارد. برخی مادران در طول چند هفته اول پس از تولد، میزان قندخون‌ شان بهتر می‌ شود و بعضی دیگر قند خون ‌شان به سرعت بالا می ‌رود. بنابراین وضعیت کنترل قندخون در این مدت قابل پیش ‌بینی نیست. تغذیه نوزاد با شیرمادر برای مادران دیابتی بسیار مناسب است اما ممکن است غلظت قندخون قابل پیش‌بینی نباشد. همچنین ممکن است تغییر در الگوی خواب و غذا سبب افت قندخون شما ‌شود.

از این ‌رو همانند دوران پیش از بارداری در کنترل قند خون، جانب احتیاط را رها نکنید.

و حرف آخر؟

در طی شیردهی یا پیش از آن، یک میان ‌وعده حاوی پروتئین و کربوهیدرات(ساندویچ، نان و گوشت) مصرف کنید. همچنین به مقدار کافی مایعات بنوشید. در حین شیردهی آب یا چای بدون شیرینی مصرف کنید و اگر در طول شیردهی دچار کاهش قندخون شدید، شیردهی را متوقف سازید و برای برطرف کردن حالت افت قندخون، غذا مصرف کنید.

منبع: www.tebyan.net

موضوعات شامل:

دیابت بخش دوم 

دیابت بخش سوم 

بیماری ریفلاکس و علل آن 

سندرم روده تحریک پذیر 

بیماری سلیاک Celiac Disease 

سیروز کبدی 

بیماری نقرس 

نقش میوه و سبزی در پیشگیری از سرطان 

میکروب هلیکوباکترپیلوری Helicobacter Pylori 

توصیه های تغذیه ای در سرطان کبد 

بیماری کبد چرب Fatty Liver 

کیسه‌ صفرا و بیماری های آن 
سنگ کيسه صفرا 

رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(1)