X
تبلیغات
دکتر مسیب برزکار - چربی خون بالا ( هیپرلیپیدمی ) Hyperlipidemia - بخش اول

دکتر مسیب برزکار

فوق تخصص گوارش، کبد و مجاری صفراوی

چربی خون بالا ( هیپرلیپیدمی ) Hyperlipidemia - بخش اول

 

بخش اول

چربی خون و راه های کاهش آن

افزایش چربی خون همراه با بیماریهایی مانند کم کاری تیرویید، بعضی از بیماریهای کبدی و کلیوی ، بیماریهای قند( دیابت) ، نارسایی مزمن کلیه، چاقی، بعضی از عفونتها ، اعتیاد به الکل ، ایدز و … دیده می شود.

همچنین افزایش چربی خون ممکن است علامت بیماری دیگری نبوده و بیمار به صورت اولیه دچار آن شود. برای تشخیص بالا بودن چربی خون، اندازه گیری دو نوع چربی خونی یعنی کلسترول و تری گلیسیرید انجام می شود. در این میان معمولا افزایش کلسترول به عنوان عامل بیماری زای جدیدتری مطرح می شود.

کلسترول انواع مختلفی دارد. افزایش کلسترول با تراکم پایین ( LDL ) منجر به عوارض عروقی به صورت تصلب شرایین ( اترواسکروز) در عروق مختلف می شود که می تواند باعث سکته های قلبی و مغزی شود. از طرف دیگر افزایش کلسترول با تراکم بالا ( HDL ) بر خلاف افزایش LDL عمل کرده و منجر به جلوگیری از عوارض ذکر شده می گردد.

با توجه به وجود انواع مختلف هیپرلیپیدمی، بیماران حتما باید به توصیه های دارویی و تغذیه ای پزشک معالج خود توجه دقیق داشته باشند، چون هر کدام از این انواع، درمان دارویی و رژیم غذایی خاص خود را نیاز دارد.

انواع اصلی چربی های موجود درخون :

چربی های اصلی موجود در پلاسما عبارت است از کلسترول و تری گلیسرید که به صورت متصل به پروتئین در پلاسما ( تحت عنوان لیپوپروتئین ها ) در گردش می باشند.

لیپوپروتئین های اصلی عبارت است از :

 شیلومیکرون ، VLDL, LDL. HDL . بیشترین نوع چربی که در خون جابجا می شود تری گلیسرید می باشد که در شبانه روز در حدود ۷۰ تا ۱۵۰ گرم از آن وارد پلاسما شده و خارج می شود. در صورتی که این میزان برای کلسترول ۱ تا ۲ گرم می باشد.

شیلومیکرون بزرگترین لیپوپروتئین می باشد که تری گلیسرید را از روده از طریق مجرای توراسیک به درون سیستم وریدی حمل می کند. در مویرگهای بافت چربی و بافت عضلانی در حدود ۹۰ درصد این تری گلیسرید موجود در شیلومیکرون برداشته می شود.

از هیدرولیز شیلومیکرون اسید چرب و گلیسرول حاصل می شود که بدورن سلولهای چربی و عضلاتت وارد شده و به مصرف انرژِی رسیده و یا ذخیره می شود . مابقی توسط کبد برداشته می شود. VLDL تری گلیسرید تولید شده در داخل بدن را حمل می کند از کبد به مناطق محیطی مانند عضلات .

 VLDL بعد از مدتی به IDL تبدیل می شود و بعد از ۲ تا ۶ ساعت به LDL تبدیل می شود که نیمه عمر آن در خون در حدود ۲ تا ۳ روز خواهد بود. بنابراین عمده ترین منبع LDL ، . VLDL می باشد . در حدود ۷۰ درصد LDL توسط کبد برداشته می شود. قسمت مقدار کمی از آن که البته بسیار مهم هم می باشد توسط ماکروفاز ها برداشته می شود که به دیواره شریانها مهاجرت می کنند و سبب تشکیل پلاکهای اترواسکلروز ی می شوند.
افزایش کلسترول خون می تواند بدلیل افزایش تولید و یا نقص در پاکسازی VLDL و یا افزایش تبدیل VLDL به LDL باشد. افزایش تولید VLDL توسط کبد میتواند ناشی چاقی ، دیابت ، مصرف الکل ، سندروم نفروتیک و یا ناشی از عوامل ژنتیکی باشد .

هر وضعیتی که سبب افزایش میزان LDL و کلسترول خون می شود اغلب سبب افزایش سطح تری گلیسرید خون هم می شود. نقص در برداشت LDL می تواند ژنتیکی باشد. گاهی مسائل تغذیه ای هم در این افزایش چربی نقش دارند.
افزایش ۲۵ تا ۴۰ میلی گرم کلسترول از حد نرمال آن می تواند ریسک ابتلا به بیماریهای عروقی قلب را بالا ببرد.

چربی بالای خون به چند گروه می تواند تقسیم بندی شود .

نوع اول:

 در نوع اول آن برداشت تری گلیسرید موجود در شیلومیکرون و VLDL دچار نقص می باشد. در افراد جوان می تواند خود را تشان دهد . در این حالت احتمال پانکراتیت و درد شکمی وجود دارد . وجود گزانتوما در این افراد شایع است. نیز بزرگ شدن کبد و طحال می تواند وجود داشته باشد. مصرف غذای چرب سبب افزایش بروز علایم خواهد شد .
هدف از درمان در این افراد کاهش میزان شیلومیکرون در خون می باشد . همه نوع چربی باید در رژیم غذایی محدود شود.

نوع دوم:
در نوع دوم میزان LDL خون بدلایل مختلفی افزایش می یابد. در این افراد LDL و کلسترول خون بالا می باشد . در این افراد باید با استفاده از رژِیم غذایی و مصرف دارو میزان کلسترول را تحت کنترل درآورد .

نوع سوم:
در نوع سوم میزان VLDL و کلسترول خون بالا است . ( بنابراین میزان تری گلیسرید خون بالا می باشد ) . در این افراد هم باید با استفاده از رژیم غذایی و دارو چربی خون در حد نرمال حفظ شود.

نوع چهارم:
در نوع چهارم میزان تری گلیسرید بالاست . میزان کلسترول نرمال و یا کمی بالاست. این نوع چربی خون معمولا می تواند با اختلال در متبولیسم قند ( مقاومت به انسولین ) و چاقی همراه باشد. رژیم محدودیت مصرف چربی و افزایش مصرف کربوهیدراتها می تواند سبب افزایش سطح چربی باشد. کاهش وزن ، عدم مصرف الکل ونیز رعایت در صرف کربوهیدراتها لازم است.

نوع پنجم:
در نوع پنجم میزان تری گلیسرید بالا ست و علاوه بر آن میزان شیلومیکرون هم بالاست. علایم با مصرف الکل و چربی تشدید می شود . افزایش اسید اوریک ، عدم تحمل گلوکز و چاقی می تواند وجود داشته باشد. خطر اصلی در این افراد پانکراتیت می باشد. رعایت رژیم غذایی ، کاهش وزن و دارو برای کنترل چربی لازم است .

گاهی هم افزایش چربی خون ثانویه به وجود بیماریهای دیگر می باشد. مانند مصرف الکل ، دیابت کنترل نشده ، مشکلات کبدی و مصرف داروها ( مانند استروژنها ، قرص های پیشگیری از بارداری ، رتینوئیدها ، تیازیدها و کورتون) .

چگونه چربی خون خود را کاهش دهیم؟

چربی های مواد به دو گروه اشباع شده و اشباع نشده تقسیم می گردند.

چربی های اشباع شده :

( مانند گوشت قرمز سوسیس، کالباس، همبرگر، قلوه، مغز زبان، کره، پنیر، بستنی، شکلات، نارگیل ، کلوچه، پیراشکی و شیر پرچرب) مستقیما چربی خون را افزایش می دهند؛

چربی های اشباع نشده:

 ( مانند روغن زیتون، روغن آفتابگردان، روغن سویا، روغن ذرت و گوشت ماهی، اردک و غاز) اثرشان مانند چربی های اشباع شده نیست و مستقیما چربی خون را افزایش نمی دهند؛ به علاوه چربی های اشباع نشده موجود در ماهی نه تنها خطر انسداد عروق را کاهش می دهد، بلکه به رقیق شدن خون کمک می کنند.

جهت کنترل چربی خون خود موارد زیر را رعایت کنید:

الف- مصرف مواد غذائی حاوی چربی های اشباع شده را تا حد ممکن کاهش دهید.

ب – حداقل دوبار در هفته از ماهی ( به صورت کبابی یا پخته ) استفاده نمایید.

ج – حتی الامکان کره نباتی یا مارگارین را جایگزین کره معمولی کنید.د – در هفته بیشتر از سه یا چهار عدد تخم مرغ استفاده نکنید.ه – مرتب ورزش کنید.

و- حداقل چهار تا پنج نوع میوه یا سبزی تازه در وعده غذایی روزانه خود بگنجانید.

ز- سیگار نکشید.

ح – استرسهای محیطی را تا حد ممکن کاهش دهید.

 

راهکارهای اصلی جهت کاهش چربی خون :

رعایت نکات زیر به همه بیماران دچار افزایش چربی خون توصیه می شود. بهتر است بدانیم افراد سالم نیز با رعایت این نکات از احتمال هیپرلیپیدمی تا حد زیادی مصون خواهند بود و همه افراد خانواده می توانند از رژیم غذایی ضد افزایش چربی خون سود ببرند:

۱-  انجام ورزش به صورت منظم، حداقل هفته ای سه روز، در کنترل وزن و متعادل نگه داشتن چربی ها خون اثر واضحی دارد. بهترین ورزش پیاده روی ، دوچرخه سواری و شنا است.

۲-  وزن ایده آل حفظ شود و در صورت وجود چاقی، کاهش وزن اکیدا توصیه می شود.

۳- از مصرف الکل و سیگار به شدی پرهیز شود.

۴-  توصیه می شود از رژیم غذایی حاوی کم ترین میزان چربی استفاده شود. به خصوص باید از مواد غذایی حاوی کلسترول و چربی های اشباع شده پرهیز نمود. از شیر و فرآورده های لبنی کم چرب و یا بدون چرب استفاده شود . از مصرف کره و خامه خودداری شود. هر گونه چربی گوشت قرمز و همچنین پوست مرغ قبل از پخت جدا شده و دور ریخته شود. از تخم مرغ به صورت محدود استفاده شود. حتی الامکان از سرخ کردن مواد غذایی خودداری شده و مواد غذایی به صورت آب پز و کبابی ، تنوری ( فر) تهیه شود.

مصرف گوشت ماهی با توجه به وجود چربی های مفید در آن توصیه می شود. البته باید توجه داشت که ماهی نیز بهتر است سرخ نشود.

سبزیجات و میوه هایی که حاوی چربی ناچیزی هستند می توانند به صورت آزادانه مورد مصرف قرار گیرند.

مصرف مغزها ( گردو، آجیل) و روغن زیتون می تواند موجب اثر مفیدی در کاهش LDL ( چربی با تراکم پایین ) شود. البته باید توجه داشته باشید که مصرف زیاد و بی رویه این مواد می تواند باعث چاقی شود.

مصرف روغن ماهی نباتی جامد باعث افزایش LDL و کاهش HDL شده و بهتر است تا حد امکان از مصرف آن خودداری شود. بر خلاف آن کره های گیاهی ( مارگارین) حاوی استانول ( Stanol ) باعث کاهش LDL می شود .

برنامه غذایی که جهت تغذیه افراد جامعه در امریکا توصیه شده به صورت زیر است:

کلیه افراد بالای ۲ سال باید ۳۰% از کالری مورد نیاز روزانه خود را از چربی تامین نمایند و کمتر از ۱۰% کالاری روزانه از چربی های اشباع به دست آید. همچنین میزان مصرف روزانه روزانه کلسترول باید کمتر از ۳۰۰ میلی گرم باشد.

در زمانی که پرهیز غذایی برای درمان افزایش چربی خون مورد نظر است باید ضمن تامین ۳۰% کالری روزانه از چربی ، کمتر از ۷۵ کالری از چربی های اشباع به دست آمده و روزانه کمتر از ۲۰۰ میلی گرم کلسترول مصرف شود.

جهت برنامه ریزی رژیم غذایی می توانید به جداول کالری و محتوای چربی انواع مختلف غذاها در فصل اول مراجعه نمایید

مواد غذایی و داروهای گیاهی که باعث کاهش چربی خون می گردد:

مشاهدات اپیدمیولوژی گواه آن است که رعایت رژیم غذایی، استفاده از درمان‌های جایگزین، مصرف گیاهان دارویی و میوه‌جات علاوه بر کاهش هزینه‌های درمان نتایج رضایت‌بخشی در عوارض افزایشی چربی خون بالا در بسیاری از جوامع داشته است. باید توجه داشت که تمایل به مصرف گیاهان دارویی کاهش‌دهنده چربی خون در اکثر جوامع حتی در کشورهای پیشرفته نیز به طور گسترده‌ای عمومیت یافته است.مصرف این گیاهان به خصوص زمانی که درمان‌های رایج قادر به کنترل بیماری نباشند چشمگیر می‌باشد.

اگرچه مصرف خودسرانه گیاهان دارویی توسط بیماران مبتلا به چربی خون بالا شاید موجب بهبود بیماری شود، ولی احتمال تداخل دارویی با داروهای رایج وجود دارد و به دلیل آنکه مصرف آن نامنظم و با دوز نامشخص و متغیر است، ممکن است موجب اختلال در کنترل بیماری شود. لذا در صورت تمایل به استفاده حتماً باید پزشک معالج را در جریان قرار داد. در این بازنگری نقش گیاهان دارویی رایج در پیشگیری و کاهش چربی خون بالا و احتمال سمیت و تداخلات دارویی آنها بررسی می‌ شود.

 بادام زمینی

رژیم غذایی دارای بادام زمینی احتمالا می تواند تاثیرات زیر را بر چربی خون شما داشته باشد:
۱- کاهش کل کلسترول وLDL کلسترول ( کلسترول بد)

۲- حفظ و نگهداریHDL کلسترول ( کلسترول خوب)

۳- کاهش تری گلیسیرید

همچنین دارای مقدار زیادی چربی غیر اشباع است.

بادام زمینی و کره آن، منبع خوب و با صرفه ای از پروتئین هستند و بیشتر ویتامین ها و املاحی را که به سختی بدست می آیند، تامین می کنند که این ویتامین ها و املاح شامل اسید فولیک، ویتامینE ، مس، سلنیوم، منیزیم، روی و همچنین رنگدانه های گیاهی و فیبر خوراکی می باشند.

عصاره برگ گیاه “مرزه ” :

عصاره برگ گیاه “مرزه ” احتمالا چربی خون را کاهش می‌دهد

نتایج حاصل از یک طرح تحقیقاتی در لرستان نشان می‌دهد که استفاده از عصاره برگ گیاه “مرزه” باعث کاهش چربی خون می‌شود.

یک طرح تحقیقاتی که در آزمایشگاه مرکز تحقیقات گیاهان دارویی لرستان بمدت یکسال انجام شد. نشان داده است که گیاه “مرزه ” با نام علمی “ساتورجاخوزستانیکا”  اگر درست مصرف شود مصرف این نوع گیاه مانند داروهای شیمیایی میزان چربی خون را در بدن انسان کاهش داده و اثرات بسیار مطلوبی در این زمینه دارد .

لازم است پژوهشگران گیاه را پس از تبدیل به پودر ، به شکل کپسول خوراکی درآورده تا برای کنترل چربی خون افراد بیمار ازآن استفاده نمایند.

همچنین  چند سال پیش یک گروه پزشکی نیز یک نوع گیاه‌مرزه در شمال استان خوزستان کشف کرده که خاصیتهای مفید دارویی دارد.

پیش از این نیز یک گروه علمی در لرستان کشف کردند که عصاره برگ زیتون برای کاهش کلسترول خون بسیار مفید می‌باشد.

همچنین مواد خوراکی زیر نیز می تواند در کاهش چربی خون شما موثر باشد :
خوراکی ها می توانند کلسترول مضر خون (LDL) را کاهش و کلسترول مفید خون(HDL) را افزایش دهند و نیز مانع اکسیداسیون LDL و در نتیجه کاهش صدمه به عروق شوند.این ها دقیقاً همان مواردی است که داروهای شیمیایی کاهنده ی چربی خون انجام می دهند.

خوراکی های مختلف مکانیسم اثرهای متفاوتی دارند. به طور مثال “جو” با کاستن ذخایر اسیدهای صفراوی در روده ها سبب کاهش چربی خون می شود، یا آنتی اکسیدان ها با به دام انداختن LDL های اکسید شده به تنظیم چربی خون کمک می کنند.

نمونه خوراکی های کاهنده کلسترول بد خون:

 سیب، جو، هویج، سیر، گریپ فروت، سبوس، لوبیای سویا، گردو و بادام می باشد.

خوراکی های دیورتیک (ادرارآور)
گیاهان مثل داروهای شیمیایی که با افزایش دفع آب و نمک اثر دیورتیک(مدر) دارند عمل نمی کنند، بلکه با تحریک فیلتر سلولی موجود در کلیه فقط سبب دفع آب می شوند و به این ترتیب قدرت داروهای شیمیایی را ندارند. نمونه ی بارز آنها جعفری است که اگر دو قاشق مرباخوری پُر جعفری خشک شده را در یک فنجان آب جوش بریزید و بنوشید، اثر آن را خواهید دید.

تئوفیلین موجود در چای نیز از کافئین بهتر اثر می گذارد، اگرچه در اثر عادت بدن اثرشان از بین خواهد رفت.

خوراکی های مدر شامل :

کرفس، قهوه، سیر، زیره سبز، گشنیز، شیرین بیان، لیمو، پیاز، کاسنی، بادمجان، جوز هندی، جعفری، نعناع و چای می باشد.

مصرف عسل و میوه‌های مغزداری چون پسته، فندق و گردو باعث کاهش کلسترول خون می‌شود.

افرادی که می‌خواهند کلسترول خون خود را کاهش دهند باید عسل، بادام، پسته، فندوق و گردو را هم به میوه‌ها و سبزی‌های رژیمی خود اضافه کنند.

نتایج تحقیقات نشان داد که عسل حاوی مقادیر زیادی آنتی‌اکسیدان است و مانند اسفناج، سیب، پرتقال و توت فرنگی می‌تواند با رادیکالهای آزاد تولید شده در بدن که به سلول‌ها آسیب می‌رساند مبارزه کند.
در این بررسی ۲۵ مرد ۱۸ تا ۶۸ ساله به مدت پنج هفته آزمایش شدند و در این مدت هر یک از آنها روزانه ۴ قاشق غذاخوری عسل که در یک لیوان آب حل شده بود، ‌خوردند و پس از پایان پنج هفته مشخص شد که سطح آنتی اکسیدانها در خون این افراد نسبت به پیش بالاتر رفته و میزان کلسترول آنها کمتر آمده است.
در مطالعه دیگری هم نشان داده شد که مصرف میوه‌های مغزدار مثل بادام با این که خودشان حاوی چربی هستند ولی چون چربی آنها از نوع چربی غیر اشباع است، باعث کاهش میزان کلسترول بد یا LDL شده، در نتیجه خطر بیماریهای قلبی را کاهش می‌دهند.

آنچه باید در مورد کلسترول بدانیم

کلسترول یک ماده مومی شبیه به چربی است که توسط کبد در بدن ساخته می شود. این ماده بخشی از هر سلول بدن را تشکیل می دهد و اعمال بسیار حیاتی دارد.


بدن ما به چند دلیل به کلسترول نیازمند است که عبارتند از:
- حفظ دیواره های سلولی سالم
- ساختن هورمون ها (مواد شیمیائی پیام رسان در بدن)
- ساختن ویتامین D
- ساختن اسیدهای صفراوی که به هضم چربی کمک می کنند.
به گزارش بخش بهداشت سایت اینترنتی یاهو ، گاهی اوقات بدن بیش از حد نیاز کلسترول تولید می کند و این کلسترول زیادی وارد جریان خون می شود.
سطوح بالای کلسترول در خون می تواند رگهای خونی را مسدود نماید و احتمال حملات قلبی را افزایش دهد.
در شکل زیر چگونگی رسوب کلسترول در دیواره عروق نشان داده شده است:
قسمت زرد رنگ مشخصه کلسترول رسوب کرده در دیواره رگ است که در بیماری آرترواسکلروزیس در دیواره عروق مشاهده می شود.
این حالت رسوب چربی و ایجاد پلاک در دیواره رگ ، نهایتا منجر به باریک شدن آن و اختلال در جریان خون می شود.
با مصرف چربی های اشباع شده ، نوعی از چربی که در غذاهای حیوانی از جمله گوشت و محصولات لبنی موجود است ، بدن کلسترول بسیار زیادی را تولید می کند.
علاوه بر کلسترولی که خود بدن می سازد ، درصد کمی از آن را هم از غذاها دریافت می کند.
تنها غذاهی حیوانی مانند گوشت ، تخم مرغ ، و فرآورده های لبنی حاوی کلسترول هستند. غذاهای گیاهی مانند میوه ها ، سبزیجات و دانه ها کلسترول ندارند.

کلسترولکلسترول یک ماده مومی شبیه به چربی است که توسط کبد در بدن ساخته می شود.این ماده بخشی از هر سلول بدن را تشکیل می دهد و اعمال بسیار حیاتی دارد.بدن ما به چند دلیل به کلسترول نیازمند است که عبارتند از:


- حفظ دیواره های سلولی سالم
- ساختن هورمون ها (مواد شیمیائی پیام رسان در بدن)
- ساختن ویتامین د
- ساختن اسیدهای صفراوی که به هضم چربی کمک می کنند.
به گزارش بخش بهداشت سایت اینترنتی یاهو ، گاهی اوقات بدن بیش از حد نیاز کلسـترول تولید می کند و این کلسـترول زیادی وارد جریان خون می شود. رسوب چربی و ایجاد پلاک در دیواره رگ ، نهایتا منجر به باریک شدن آن و اختلال در جریان خون می شود و احتمال حملات قلبی را افزایش می دهد.
علاوه بر کلسـترولی که خود بدن می سـازد ، درصدکمی از آن را هم از غذاها دریافت می کند. با مصرف چربی های اشـباع شده ، نوعی از چربی که در غذاهای حیوانی از جمله گوشـت و محصولات لبنی موجود است ، بدن کلسترول بسیار زیادی را تولید می کند.البته تنها غذاهای حیوانی مانند گوشت ، تخم مرغ ، و فرآورده های لبنی حاوی کلسترول هستند. غذاهای گیاهی مانند میوه ها ، سبزیجات و دانه ها کلسترول ندارند.

انواع مختلف کلسترول

- کلسترول لیپوپروتئین با دانسیته کم (LDL) نوع بد کلسترول است و احتمال بیشتری دارد که موجب انسداد عروق و در نتیجه افزایش احتمال حمله قلبی شود.
- کلسترول لیپوپروئتین با دانسیته بالا (HDL) که نوع خوب کلسترول است و به خروج کلسترول بد از رگهای خونی کمک کرده احتمال حمله قلبی را کاهش می دهد.
بخش اعظم کلسترول توسط کبد ساخته می شود ، و تنها درصد کمی از آن از طریق غذا وارد بدن می شود. اما هر چه مصرف چربی اشباع شده بیشتر باشد بدن ما هم کلسترول بیشتری می سازد.
بسیاری از افراد بدون مصرف دارو و تنها با رعایت رژیم غذائی مناسب و داشتن فعالیت بیشتر ، می توانند کلسترول خونشان را پایین نگه دارند.
با توجه به اینکه تنها غذاهای حیوانی حاوی کلسترول هستند ، غذاهای گیاهی که فاقدکلسترول می باشند می توانند جایگزین مناسبی باشند.

چربی های اشباع شده

این گروه از چربی ها بزرگتـرین عامل افزایش کلسـترول نوع بد در خون محسوب می شوند. این نوع چربی در محصولات با منشاء حیوانی از جمله: کره ، پنیر ، شیر ، بستنی ، خامه و گوشت های چرب موجود است. البته در برخی روغن های گیاهی مانند روغن نارگیل ، روغن خرما و روغن هسـته خرما نیز وجود دارد. لازم به ذکر است که اکثر دیگر انواع روغن های گیاهی حاوی چربی اشباع نشده و سالم هستند.

مصرف غذاهای حاوی چربی اشـباع شده باعث افزایش کلسـترول می شود که نهایتا منجر به تنگ شدن دیواره عروق می گردد، در نتیجه افزایش فشار خون و فشار وارده بر قلب برای حفظ جریان خون کافی در سراسر بدن الزامی است.

چربی های اشباع نشده

این نوع چربی ها در صورتی که جایگزین چربی اشباع شده شوند ، کلسترول بد خون را کاهش می دهند.
دونوع چربی اشباع نشده به اشکال Monoو Polyوجود دارند.
اکثر روغن های گیاهی مایع (بجز روغن نارگیل و خرما) از نوع غیر اشباع هستند.از انواع چربی های اشـباع نشده Monoمی توان به روغن زیتون و کانولا اشاره کرد و از انواع روغن های اشباع نشده نوع Poly ، روغن آفتاب گردان ، روغن ذرت ، و روغن سویا را می توان نام برد.
اما باید توجه داشت چربی های اشباع نشده با آنکه بر نوع اشباع شده ارجحیت دارد و در کاهش کلسترول بد خون موثر است ، به دلیل آنکه که از کالری بالایی برخوردارند ، باید در مصرف آن نیز محدودیت قائل شد.

اسیدهای چرب ترانس

این نوع از چربی ها بهنگام جامد شدن روغن های گیاهی (همان فرآیند هیدروژناسیون) تشکیل می شوند و می توانند باعث افزایش کلسترول نوع بد و کاهش کلسترول نوع خوب شوند.
این نوع اسیدهای چرب در غذاهی سرخ شده ، کالاهای غذائی آماده (مانند دونات ، بیسکویت ، شیرینی های خشک و کلوچه) غذاهای فرآیند شده و انواع مارگارین یافت می شود.

چربی های هیدروژنه

به روغن هایی که جامد شده اند (مانند مارگارین و کره جامد) گفته می شود.از مصرف غذاهای تهیه شده با این روغن ها باید اجتناب کرد،چرا که حاوی مقادیر زیادی از اسیدهای چرب ترانس هستند که با ایجاد بیماری های قلبی ارتباط دارند.
به هنگام خرید مواد غذائی به برچسب آنها دقت کنید. واژه هیدروژنه یا اشباع شده بهم مرتبطند.
زمانی که هیدروژن به روغن آن اضافه گردد در واقع به چربی اشباع شده تبدیل می شود که این همان معنای واژه هیدروژنه است.

چربی های نسبتاً هیدروژنه

این اصطلاح به روغن هایی اطلاق می شود که بخشی از آنها بصورت جامد در آمده است.از غذاهای تهیه شده با این نوع چربی نیز باید پرهیز نمود ، زیرا آنها هم حاوی سطوح بالائی از اسـیدهای چرب ترانس هستند که در ایجاد بیماری های قلبی نقش دارند.

افزایش تری گلیسرید چه خطراتی دارد؟

میلیون‌ها نفر در جهان دچار کلسترول بالا هستند اما تنها تعداد کمی از آنها می‌دانند چرا تری گلیسریدها بخش خطرناک نمای کلسترول خون هستند.

لیپیدها ، نوعی چربی هستند و در بدن انسان نقش حیاتی دارند. برای مثال غشاهای سلولی، بدون لیپیدها از بین می‌روند اما وقتی سطوح تری گلیسرید که نوعی لیپید است افزایش می‌یابد، مشکل‌آفرین می‌شود.
تری گلیسریدها ترکیب شیمیایی هستند که در مواد غذایی ، بدن و پلاسمای خون، موجودند و همراه با کلسترول لیپیدهای پلاسما را تشکیل می‌دهند.
تری گلیسریدهای پلاسما ناشی از چربی مواد غذایی هستند و یا از سایر منابع انرژی مانند کربوهیدرات‌ها در بدن ساخته می‌شوند.
انرژی که از طریق غذا وارد بدن شده فورا توسط بافت‌ها مورد مصرف قرار نمی‌گیرد ، به تری گلیسرید تبدیل شده و به سلول‌های چربی منتقل می‌گردد تا ذخیره شود.
هورمون‌ها رها شدن تری گلیسریدها را از بافت چربی تنظیم می‌کنند لذا بین وعده‌های غذایی انرژی مورد نیاز بدن تامین می‌شود.
هنگامی که تری گلیسریدها به پروتئین‌های حامل متصل می‌شوند، لیپوپروتئین‌ها به وجود می‌آیند و ممکن است اضافات چربی در عروق کرونر باقی بماند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند تری گلیسرید بالا به شدت خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهد حتی زمانی که هیچ ریسک فاکتور دیگری وجود نداشته باشد.
اکثر مردم در مورد تری گلیسرید اطلاع کافی ندارند و از سویی داروهای موثری نیز برای کاهش آن موجود نیست.
محققان می‌گویند بیماران باید اطلاع بیشتری در این مورد پیدا کنند.

علاوه بر بیماری قلبی، سطوح بالای تری گلیسرید بر خطر بیماری کلیوی و پانکراتیت نیز می‌افزاید.
میزان طبیعی این چربی ۱۵۰ میلی گرم در دسی لیتر خون است و زمانی که به ۲۰۰ می‌رسد احتمال بیماری عروق کرونر دو برابر می‌شود.
ا
گر از این حد نیز بالاتر رود و کلسترول خوب زیر ۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد احتمال بیماری عروق کرونر چهار برابر می‌شود.
وقتی تری گلیسرید به ۲۰۰ می‌رسد بیماری قلبی در میان زنان شایع‌تر از مردان است.

بیماران دیابتی نیز مستعد تری گلیسرید بالا هستند بنابراین باید به دقت آن را تحت کنترل داشته باشند.

برای کنترل این چربی دو راه وجود دارد:
۱) ورزش منظم
۲) رژیم غذایی متعادل که محتوای قندی کربوهیدرات‌های ساده و مواد فرآیند شده در آن کم باشد.

 

روغن ها و چربی ها، خواص، نگهداری و مصرف

مقدمه چربیها و روغن ها از مهمترین اجزای غذای انسان به شمار می روند و همه ما هر روز مقادیری از این ماده غذایی را مصرف می کنیم. چربیها در تمام سلولها و بافتهای بدن وجود دارند و نقشی حیاتی در غشای سلولی ایفا می کنند. همچنین چربیها به صورت پوشش و لایه محافظ در اطراف بعضی از اعضا و اندامهای بدن یافت می شوند.


 روغن ها و چربیها به دو گروه حیوانی و گیاهی تقسیم می شوند. روغن حیوانی شامل پیه، دنبه، کره، روغن ماهی و …… و روغن گیاهی یا روغن نباتی شامل آفتابگردان، سویا، پنبه دانه، زیتون، روغن گردو، کلزا، پالم و …… است.
 

چربیها در رژیم غذایی ما به دو صورت مرئی و نامرئی یافت می شوند. چربیهای مرئی به طور مجزا قابل رویت هستند مانند کره، مارگارین، روغن نباتی و روغن حیوانی اما چربیهای نامرئی در اغلب غذاها در داخل بافت پراکنده اند مانند شیر، تخم مرغ، میوه زیتون، پنیر، ماست، بستنی، خامه، سرشیر، شکلات، چیپس سیب زمینی و آجیل. این چربی ها به طور مجزا دیده نمی شوند.

نقش چربیها و روغن ها در بدن چیست؟
- چربی غنی ترین منبع انرژی در بدن است. هر یک گرم چربی حدود ۹ کیلو کالری انرژی تولید می کند.
- وجود چربی در غذا باعث خوشمزه شدن و برانگیختن اشتها می شود و در ایجاد احساس سیری بعد از خوردن غذا موثر است
- چربیها پیش ساز برخی هورمون ها هستند.
- چربیهای زیر پوست از هدر رفتن حرارت بدن و نفوذ سرما به بدن جلوگیری می کنند.
- چربیها منبع اسیدهای چرب ضروری اند که بدن به طور طبیعی آنها را تولید نمی کند. اسیدهای چرب ضروری شامل اسید لینولئیک، اسید لینولنیک و اسید آراشیدونیک می باشند.
- ویتامین های K,E,D,A محلول در چربی هستند. بنابراین چربی موجود در رژیم غذایی این ویتامین ها را به بدن می رساند.
- کلسترول یا از طریق مصرف مواد غذایی به بدن می رسد و یا در کبد سنتز می شود. این ترکیب برای ساخت نمک های صفراوی و هورمون های استروئیدی ضروری است و در ساختمان غشاء سلول نیز وجود دارد. بنابراین وجود کلسترول در حد معینی برای انجام اعمال حیاتی بدن لازم است. اما افزایش مقدار کلسترول خون خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را افزایش می هد.

تری گلیسیریدها چه هستند؟
بخش عمده تشکیل دهنده چربی ها و روغن های خوراکی را تری گلیسیریدها تشکیل می دهند. هر مولکول تری گلیسیرید از ۳ اسید چرب تشکیل شده است که به یک الکل سه ظرفیتی بنام گلیسرول متصل شده اند.

اسیدهای  چرب و انواع آن کدامند؟
 اسید چرب یک ترکیب آلی متشکل از یک زنجیره کربنی است که اتم های هیدروژن و گروه کربوکسیل (COOH) به آن متصل اند.

 اسید چرب اشباع
 اگر همه اتم های کربن زنجیره کربنی اسید چرب به وسیله پیوندهای تک کووالانسی (C-C) به یکدیگر متصل شده باشند اسید چرب مزبور اشباع شده نامیده می شود. اسید پالمتیک CH3(CH2)14COOH یک اسید چرب اشباع شده است چون اتصال بین تمام کربن ها اتصال یگانه یا تک کووالانسی است.

 اسید چرب غیر اشباع
 در صورتی که در یک اسید چرب، یک پیوند دوگانه در زنجیره کربنی وجود داشته باشد (C=C) در ایــن صــــورت اســـید چــــرب مزبور را اسید چرب تک غیر اشباعی یا MUFA (Mono unsaturated fatty acid) می نامند. اسید اولئیک مثالی از یک اسید چرب تک غیر اشباعی است.
 در صورتی که تعداد پیوندهای دوگانه در اسید چرب بیش از یک باشد، اسید چرب چند غیر اشباعی یا PUFA (Poly unsaturated fatty acid) نامیده می شود. مثل اسید آراشیدونیک و اسید لینولئیک.
اسید لینولنیک (امگا ۳)، اسید لینولئیک (امگا ۶) و اسید اولئیک از مهمترین اسیدهای چرب غیر اشباع هستند. این سه اسید چرب در کاهش کلسترول و تری گلیسیرید خون و مهار تومورهای سرطانی نقش عمده ای دارند. اسید لینولنیک بطور عمده در دانه ها و مغزها از جمله تخم کتان و شاهدانه، روغن ماهی و بطور کلی ماهی های چرب مثل قزل آلا، ماهی آزاد، کپور و ….. وجود دارد. اسید لینولئیک (امگا ۶) در  انواع روغن های نباتی مثل آفتابگردان و اسید اولئیک به وفور در روغن زیتون و مغزها مثل گردو، بادام، پسته، فندق و تخمه های آجیلی مثل تخمه آفتابگردان و تخمه کدو و …….. وجود دارد.

فرم های مختلف اسیدهای چرب غیر اشباع
الف – فرم سیس: در حالت طبیعی، اسیدهای چرب غیر اشباع به فرم سیس هستند. در این شکل، فرم قرار گرفتن اتم های مجاور پیوند دوگانه یعنی H و COOH نامتقارن است

ب- فرم ترانس: در شرایط غیر طبیعی، مثلا” در حین فرآیند هیدروژناسیون روغن مایع، اسید چرب ترانـــس تولید می شود. فرآیند هیدروژناسیون در صنعت طی عملیات مخصوصی برای تبدیل روغن های نباتی مایع به شکل جامد انجام می شود. در فرم ترانس، اتم های مجاور پیوند دوگانه به شکل متقارن قرار می گیرند. این تغییر شکل اثرات سوئی بر سلامت انسان دارد.

 هیدروژناسیون چیست؟
در صنعت با کنترل دقیق شرایط می توان روغن های مایع را تا تهیه محصولی با قوام مطلوب (نیمه جامد) هیدروژنه کرد. در ایــن فرآیند در اثر پیوند بین اتم های هیدروژن و کربن در محل پیوندهای دوگانه (غیر اشباع) بخشی از اسیــدهای چـــرب غیر اشباع به اسیدهای چرب اشباع تبدیل می شوند و در این صورت میزان اسیدهای چرب غیر اشباع روغن کمتر خواهد شد. در واقع هیدروژناسیون یعنی تبدیل برخی اسیدهای چرب غیر اشباع روغن مایع به اسیدهای چرب اشباع که باعث تولید روغن جامد می شود. هر چه فرآیند هیدروژناسیون طولانی تر باشد، روغن جامدتر و سفت تر می شود.

بنابراین در روغن های نباتی که کاملا” سفت و جامد هستند میزان اسیدهای چرب اشباع بالاتراست. متاسفانه در فرآیند هیدروژناسیون اسید چرب ترانس نیز تولید می شود. این فرآیند نامطلوب است و در صنعت سعی می شود با کنترل هیدروژناسیون تولید اسیدهای چرب ترانس به حداقل برسد.
در حال حاضر، در حدود ۹۰-۸۰% روغن های مایع در کشور با فرآیند هیدروژناسیون به روغن نباتی جامد تبدیل می شود. علت عمده هیدروژناسیون روغن های مایع، پذیرش بیشــتر مـــصرف کنندگان برای مصرف روغن جامد به دلیل ناآگاهی از مضرات روغن جامد و همچنین سهولت حمل و نقل روغن جامد می باشد.
 

اسیدهای چرب امگا ۳ و امگا ۶ چه هستند؟
 این نوع نامگذاری اسیدهای چرب به دلیل روش شماره گذاری زنجیره کربنی می باشد. در صورتی که شماره گذاری اتم های کربن در طول زنجیره اسید چرب از جهت مخالف COOH انجام شود و اولـــین پـــیوند دوگانه بر روی اتم کربن شماره ۳ قرار گرفته باشد، به آن اسید چرب امگا ۳ می گویند. اسید لینولنیک که یک اسید چرب غیر اشباع است جزء اسیدهای چرب امگا ۳ است. اسید لینولئیک هم که یک اسید چرب غیر اشباع است و به همان ترتیب گفته شده اولین پیوند دوگانه آن روی کربن شماره ۶ قرار گرفته است، یک اسید چرب امگا ۶ می باشد.
 امـــروزه بدلیل فواید اسیدهای چرب امگا ۳، توجه فراوانی به آنها در رژیم غذایی روزانه می شود. سازمان جهانی بهداشت توصیه می کند که در رژیم غذایی روزانه نسبت اسید چرب غیر اشباع لینولئیک یا امگا ۶ به اسید چرب غیر اشباع لینولنیک یا امگا ۳ باید حداقل ۵ بر یک (مشابه شیر مادر) و حداکثر ۱۰ بر یک باشد. به عبارت دیگر، باید در رژیم غذایی روزانه میزان امگا ۶ حداقل ۵ و حداکثر ۱۰ برابر امگا ۳ باشد.

 فواید اسیدهای چرب امگا ۳
 نقش اسیدهای چرب امگا ۳ در پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی به اثبات رسیده است. مطالعات متعددی نشان داده است در افرادی که در رژیم غذایی خود ماهی مصرف می کنند احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی کمتر است. در چربی برخی از ماهی ها اسید چرب امگا ۳ به مقدار فراوان وجود دارد که در پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی حائز اهمیت است. مقداراسید چرب امگا ۳ در ماهی آزاد، تن، ساردین و سالمون بیشتر است.

کلسترول چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
کلسترول یک ترکیب مشتق از چربی است که در ساختمان غشاء سلولی و لیپو پروتئین های خون وجود دارد. بطور طبیعی در بدن یک فرد بالغ، به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن ۲ گرم کلسترول وجود دارد. کلسترول یک ماده ضروری برای زندگی انسان است زیرا نه فقط به حفظ ساختمان غشاء سلول کمک می کند بلکه برای ساخت نمک های صفراوی و هورمون های استروئیدی نیز لازم است. در صورتی که رژیــم غـــذایی حاوی مقدار کافی کلسترول نباشد، کبد آن را با استفاده از سایر چربی های مصرف شده می سازد. انواع چربی های حیوانی مثل روغن حیوانی، پیه، دنبه و چربی های گوشت و زرده تخم مرغ حاوی کلسترول هستند.

انواع کلسترول
 کــلستــــرول خون شامل کلسترول تام (TC)، کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد (LDL ) می باشد. این تقسیم بندی بر اساس دانسیته لیپو پروتئین هایی است که کلسترول در ساختمان آنها وارد شده است. کلسترول تام مجموع کلسترول خوب (HDL) و کلسترول بد (LDL) می باشد. در صورتی که مقدار کلسترول بد (LDL) یا Low Density Lipoprotein در خون از حد مطلوب بالاتر برود سبب سختی عروق آترواسکلروز می شود و احتمال افزایش فشارخون و سکته قلبی را افزایش می دهد.
اسیدهای چرب اشباع باعث افزایش کلسترول بد (LDL) و در عین حال، کلسترول خوب (HDL) می شوند و در نتیــجه کلسترول تام را افزایش می دهند. اسیدهای چرب ترانس که در اثر هیدروژناسیون روغن های مایع و تبدیل آنها به روغن های جامد تولید می شود، میزان کلسترول بد را به مراتب بیشتر از اسیدهای چرب اشباع افزایش می دهند و در نهایت اثرات سوء آن ها بر سلامت انسان بیش از اسیدهای چرب اشباع می باشد.

الگوی مصرف روغن و چربی
طبق توصیه سازمان جهانی بهداشت روغن و چربی می تواند حداقل ۱۵% و حداکثر ۳۰% از نیاز انرژی روزانه هر فرد را تامین کند. همچنین اسیدهای چرب اشباع حداقل ۷% و حداکثر ۱۰% از نیاز انرژی روزانه، اسیدهای چرب تک غیر اشباعی (MUFA) کمتر از ۱۵% انرژی روزانه و اسیدهای چرب چند غیر اشباعی (PUFA) کمتر از ۱۰% انرژی روزانه افراد را باید تامین کنند.
برای تعیین مقادیر چربی و روغن مصرفی افراد باید فاکتورهایی از قبیل سن، جنس و فعالیت روزانــه بــرای تعیـیـن مقدار انرژی مورد نیاز در نظر گرفته شود. همچنین مقادیر فوق شامل چربی های مرئی و نامرئی رژیم غذایی می شود که در عادات غذایی افراد مختلف متفاوت است.
متاسفانه در جامعه ما تقاضا برای روغن جامد بیش از روغن مایع می باشد. مصرف روغن جامد که غالبا” روغن نباتی هیدروژنه می باشد،  به دلیل وجود مقادیر بالای اسیدهای چرب اشباع و اسیدهای چرب غیر طبیعی ترانس که طی فرآیند هیدروژناسیون ایجاد می شود احتمال بروز بیماری های قلبی و عروقی و انواع سرطان ها را افزایش می دهد.
در حال حاضر ازهر ۸۰۰ مرگ که در کشور اتفاق می افتد ۳۰۰ مورد مربوط به بیماری های قلبی عروقی است. رژیم غذایی نامناسب و پرچرب با افزایش تری گلیسیرید و کلسترول خون موجب افزایش خطر بروز بیماری های قلبی عروقی می شود. رعایت تنوع و تعادل غذایی، مصرف روغن مایع و فعالیت بدنی منظم و مناسب می تواند این خطر را کاهش دهد.
ترویج فرهنگ مصرف صحیح روغن شامل جایگزینی روغن مایع به جای روغن جامد، پرهیز از مصرف بیش از حــد روغن و غذاهای چرب،آموزش استفاده صحیح و کاربردی از انواع روغن و چربی ها و تشویق تولید کنندگان صنایع روغن نباتی به تولید روغن های با فرمولاسیون بهبودیافته و خواص تغذیه ای مطلوب و تشویق مردم به انجام فعالیت بدنی منظم و کافی از وظایف بخش بهداشت است.
 

روغن غنی شده با ویتامین های A و D چیست؟
پژوهش بر وضعیت ریزمغذی های کشور در بهار سال ۱۳۸۱ نشان داد که در بسیاری مناطق کشور کمبود شدید و خفیف ویتامین های A و D وجود دارد. دو عارضه مهم و عمده کمبود ویتامین D در بدن استئومالاسی در بالغین و راشیتیسم یا نرمی استخوان در کودکان می باشد. سایر عوارض ناشی از کمبود این ویتامین در بدن شامل استئوپروز، ضعف و آتروفی عضلانی، کاهش قدرت ایمنی بدن خصوصا” پنومونی در اطفال، کاهش قدرت باروری در زنان و مردان، کاهش پاسخ انسولین به گلوکز، کاهش قدرت انقباضی قلب و تغییرات فشارخون می باشد. از عوارض کمبود ویتامین A افزایش خطر ابتلا به عفونت ها و مرگ در کودکان، آسیب چشم ها و شبکوری و اختلال در رشد استخوان ها و سیستم خون سازی کودکان می باشد. غنی سازی یکی از راههای جبران کمبود دریافت ریزمغذی های رژیم غذایی است.

روغن یکی از غذاهای اصلی است که تقریبا” در سفره همه افراد جامعه وجود دارد. تمام گروه های سنی در رژیم غذایی روزانه روغن مصرف می کنند. روغن حامل مناسبی برای ویتامین های محلول در چربی از جمله ویتامین های A و D می باشد. با مصرف روزانه حدود ۴۰ گرم روغن غنی شده با ویتامین های A و D حدود یک سوم نیاز توصیه شده افراد به ویتامین های A و D تامین می شود.
در  راستای بهبود خصوصیات کیفی روغن و برای تشویق مصرف کنندگان به مصرف روغن غنی شده به جای روغن های معمولی ازانواع روغن نیمه جامد که حاوی حداکثر ۲۵% اسید چرب اشباع و حداکثر ۱۰% اسید چرب ترانس می باشد و روغن مخصوص سرخ کردنی با حداکثر ۱۰% اسید چرب ترانس استفاده شده است. انواع روغن های غنی شده شامل نیمه جامد، مایع معمولی و مایع مخصوص سرخ کردنی با خصوصیات فوق الذکر، بسته بندی و برچسب مناسب در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.

 نگهداری روغن

برای نگهداری روغن به نکات زیر باید توجه کرد:
- روغن ها و چربی ها ترکیبات فاسد شدنی هستند. به طور کلی وجود رطوبت، مجاورت با اکسیژن هوا، آهن و مس، حرارت و نور باعث تشدید فساد روغن می گردد.
بنابراین روغن باید در محل خشک و خنک و دور از نور و در ظرف درب بسته نگهداری شود و پس از هر بار مصرف روغن درب ظرف محکم بسته شود.
- بسته بندی روغن باید حتی الامکان در ظروف غیر قابل نفوذ به نور و محکم و بی عیب باشد.
- نحوه نگهداری روغن در فروشگاهها مهم است. ظروف نگهداری روغن در صورتی که شفاف باشد باید به دور از نــور و در مــحل خــنک نگهداشته شود. بویژه از نگهداری و چیدن روغن های مایع با بسته بندی شفاف در پشت شیشه فروشگاهها که موجب فساد روغن مایع می شود باید خودداری شود.
- نگهداری صحیح روغن غنی شده با ویتامین های A و D برای حفظ ویتامین های موجود در آن بسیار مهم است. روغن غنی شده بایددر بسته بندی بطری کدر و یا قوطی های فلزی عرضه شود. این نوع روغن حساس تر از روغن های معمولی است و نباید تحت درجه حرارت بالا قرار بگیرد.
- توجه به مشخصات روغن که بر روی برچسب بسته بندی آن ذکر شده است، از جمله نام و نوع فراورده، شماره پروانه ساخت، نام کارخانه، شرایط نگهداری و مصرف، تاریخ تولید و انقضاء ضروری است. بر اساس دستورالعمل اداره کل نظارت برمواد غذایی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشـکی ایران از ابــتـدای ســـال ۱۳۸۳ انواع روغن های نباتی جامد باید دارای برچسبی باشند که میزان اسید چرب اشباع و اسید چرب ترانس بر روی آن درج شده باشد. روغن های جامد یا نیمه جامدی که حاوی کمترین مقدار اسید چرب اشباع و اسید چرب ترانس باشند برای استفاده سالم تر هستند. در مورد روغن غنی شده با ویتامین های A و D توجه به درج نوع و مقادیر ویتامین روی برچسب ضروری است.

در هنگام مصرف روغن و چربی و منابع آن ها به نکات ذیل باید توجه کرد:
- حتی الامکان از مصرف افراطی روغن پرهیز شود. مصرف زیاده از حد روغن باعث بروز اضافه وزن و چاقی شده و امکان افزایش کلسترول بد (LDL)، افزایش فشارخون و در نتیجه خطر ابتلا به امراض قلبی عروقی را فراهم می آورد. حداکثر ۳۰-۲۵% انرژی دریافتی روزانه باید از چربی ها تامین شود.
- روغن غنی شده با ویتامین های A و D برای مصارف عادی روزمره تهیه شده است و باید از مصرف بیش از حد آن اجتناب کرد.
- مصرف شیر و مواد لبنی پرچرب و گوشت پرچربی به دلیل دارا بودن چربیهای اشباع موجب افزایش کلسترول خون و بروز بیماریهای قلبی عروقی می شود، بنابراین حتی الامکان باید از مواد لبنی کم چرب و گوشت کم چربی استفاده شود.
- روغن مایع به دلیل اینکه حاوی اسیدهای چرب غیر اشباع فراوان و فاقد کلسترول است به روغن جامد ارجحیت دارد.
- روغن جامد هیدروژنه که میزان اسیدهای چرب اشباع آن بیش از ۲۵ درصد و اسیدهای چرب ترانس آن بیش از ۱۰ درصد باشد خــطر ابـتـلا به امراض قلبی و عروقی را افزایش می دهد. بهتر است از روغن هایی که میزان اسیدهای چرب اشباع آن تا ۲۵% و اسیدهای چرب ترانس آن حداکثر تا ۱۰ درصد اصلاح شده و به صورت نیمه جامد می باشند و دارای بر چسب هستند استفاده شود.
- ماهی، زیتون و مغزها خصوصا” گردو حاوی روغن با کیفیت مطلوب هستند. روغن ماهی به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب ۳ ω  و روغن زیتون و روغن گردو به دلیل دارا بودن اسید اولئیک فراوان باعث کاهش کلسترول بد (LDL ) خون می شوند و برای سلامت قلب و عروق مفید هستند.
- استفاده از حرارت بالا هنگام طبخ روغن باعث ایجاد ترکیبات شیمیایی نامطلوب در روغــن می شود. وقتی غلظت این ترکیبات زیاد باشد روغن کدر، بدبو و غلیظ می شود. حرارت همچنین باعث دود کردن روغن می شود بنابراین باید روغن با شعله کم حرارت داده شود و از مصرف مجدد روغن حرارت دیده پرهیز شود.
- حتی الامکان از مصرف غذاهای سرخ کرده خودداری شود و در صورت لزوم از روغن مخصوص سرخ کردنی استفاده شود.
- روغن مایع مخصوص سرخ کردنی در مقابل حرارت پایدار است. اما این موضوع بدان معنی نیست که از این نوع روغن چندین بار می توان برای سرخ کردن استفاده کرد. از روغن مخصوص سرخ کردن حداکثر ۳-۲ بار آن هم نه با فاصله زمانی طولانی بلکه حدودا” در عرض ۲۴ ساعت می توان استفاده کرد و پس از آن باید روغن حرارت دیده را دور ریخت.
- روغن نباید در هیچ مرحله ای بوی تند داشته باشد. ظهور بوی نامطبوع نشانه فساد روغن است.
- فرآورده های غذایی چرب مثل چیپس، کیک و بیسکوئیت باید در محل خشک، خنک، تاریک و به دور از هوا نگهداری کرد. بطور کلی مصرف چیپس بدلیل مقادیر زیاد روغن و نمک توصیه نمی شود.
- مواد غذایی حاوی چربی را باید در ظروف بسته یا بسته بندی مناسب در یخچال نگهداری کرد.

کلسترول وتری گلیسیرید

 باروزه گرفتن میزان کلسترول به خصوص تری گلیسیرید کاهش می‌یابد، مشروط به اینکه روزه دار بعد از افطار از غذاهای ساده استفاده کند. البته کسی که چربی خون بالایی دارد، اگر بعداز افطار همان غذاهای چرب معمول را بخورد، روزه در کاهش چربی خون او اثری ندارد.

تغذیه و رژیم غذایی حداکثر ‪ ۲۰‬تا ‪۳۰‬ درصد کلسترول را کاهش می‌دهد اما تاثیر رژیم غذایی روی کاهش تری گلیسیرید بسیار بیشتر است. کلسترول، ماده‌ای مومی و چرب-مانند است که در تمام سلول‌های بدن یافت می‌شود. بدن انسان کلسترول خود را در کبد می‌سازد و برای ادامه حیات هم به آن نیاز دارد.

وظیفه کلسترول،تولید هورمون ها، ویتامین ‪ D‬و اسیدهای صفراوی است و به هضم غذا کمک می‌کند.

کلسترول به صورت واحدهای کوچکی به نام”لیپوپروتئین” که مرکب از چربی و پروتئین هستند، در رگ‌های خونی حمل می‌شوند که دو نوع مهم آن ‪ LDL‬و‪HDL‬ است.

مقدار بالای لیپوپروتئین دارای تراکم پایین یا ‪ LDL‬که به کلسترول بد معروف است، موجب تجمع کلسترول در سرخرگ‌ها شده و در نتیجه احتمال ابتلا به بیماری قلبی را افزایش می‌دهد.

لیپوپروتئین دارای تراکم بالا یا ‪ ، HDL‬به انتقال کلسترول به خصوص ‪ LDL‬به خارج از خون و کبد کمک می‌کند، کبد هم کلسترول را از بدن خارج می‌کند.

‪ HDL‬یا”کلسترول خوب” از تجمع کلسترول در سرخرگ‌ها پیشگیری می‌کند و حتی کلسترول اضافی را از دیواره سرخرگ‌ها بر می‌دارد و به همین دلیل بالا بودن مقدار آن احتمال ابتلا به بیماری قلبی را کاهش می‌دهد.

کلسترول بالای خون چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

بالا بودن میزان کلسترول در خون علامتی ایجاد نمی‌کند، به طوری که اکثر افراد از سطح کلسترول خیلی بالای خود آگاهی ندارند ولی بالا بودن آن می‌تواند جدی و خطرناک باشد، زیرا کلسترول می‌تواند در دیواره سرخرگ‌ها رسوب کند که این تجمع کلسترول، پلاک نامیده می‌شود.

با گذشت زمان و باافزایش سن، پلاک باعث باریک شدن سرخرگ‌ها می‌شود به طوری که دیواره سرخرگ‌ها ، قابلیت ارتجاعی خود را از دست داده و سخت می‌شوند که به این شرایط “آترواسکلروز” و یا به تعبیری سختی رگها یا تصلب شرایین گویند و چنانچه این روند تحت کنترل قرار نگیرد، بیماری عروق کرونر قلب به وجود خواهد آمد.

بیماری عروق کرونر قلب یا حمله قلبی وقتی رخ می‌دهد که یک یا چند رگ خونی قلب (سرخرگ‌های کرونر) به طور نسبی یا کامل مسدود شوند.

با کاهش یا قطع جریان خون، اکسیژن و مواد غذایی نمی‌توانند به قسمت- های دچار انسداد قلب برسند و درنتیجه ممکن است بخش‌هایی از عضله قلب دچار مرگ شوند که این امر به ضعیف تر شدن قلب منجر می‌شود به طوری که قلب قادر به پمپ کردن خون سرشار از مواد غذایی به بدن نخواهد بود.

در مواردی ممکن است دو سوم سرخرگ ها مسدود باشند و در شرایط عادی، فرد احساس ناراحتی نکند اما به هنگام استرس یاانجام حرکات بدنی و ورزش ، به دلیل کاهش خونرسانی، دچار درد یا فشار شود که “آنژین” نام دارد.

تشکیل پلاک و مشکلات ناشی از آن ممکن است در سرخرگ بخش‌های دیگر بدن نیز اتفاق بیفتد.

چه عواملی باعث افزایش کلسترول خون می‌شوند؟

عواملی که موجب افزایش کلسترول خون می‌شود دو دسته هستند: عوامل قابل کنترل و عوال غیرقابل کنترل.

عوامل قابل کنترل: سه عامل مهم برای کنترل میزان کلسترول عبارتند از:

غذا، وزن بدن و فعالیت‌های بدنی و به تعبیری ورزش.

* غذا:

غذاهای حاوی چربی‌های اشباع شده که در دمای اتاق جامد هستند کلسترول سرم و ‪ LDL‬را بیش از همه افزایش می‌دهند که باید از مصرف آنها پرهیز کرد و به جای آنها از روغن‌هایی که در دمای اتاق مایع هستند استفاده کرد.

بسیاری از روغن‌های مایع به خصوص در دمای بالا به سرعت فاسد می‌شوند که به همین دلیل برای باثبات تر کردن این روغن ها،آنها را “هیدروژنه” و به نوع جامد تبدیل می‌کنند.

اگر همه پیوندهای روغن نباتی، هیدروژنه نباشند به این محصول “نسبتا هیدروژنه” گویند که در برخی موارد حاوی چربی‌هایی به نام”چربی‌ترانس” هستند.

تحقیقات نشان می‌دهد که اسیدهای چرب ترانس به اندازه اسیدهای چرب اشباع شده زیان آور بوده و با ایجاد بیماری‌های قلبی در ارتباط هستند.

مارگارین، بیسکویت‌های بی‌شکر (کراکرها) وکلوچه‌ها(نان شیرینی‌ها) همگی دارای کره نباتی “نسبتا هیدروژنه” هستند.

انجمن قلب آمریکا، مارگارین ، گوشت گاو و بره و انواع کلوچه‌ها و بیسکویت‌ها که چهار نوع غذای بسیار متداول در آن کشور هستند را منبع اسیدهای چرب ترانس اعلام کرده است.

اسیدهای چرب اشباع شده نیز در محصولات نباتی و به مقدار زیاد در محصولات حیوانی مانند گوشت قرمز، مرغ، شیر و کره یافت می‌شوند.

* وزن بدن:

افزایش وزن بدن نیز باافزایش ‪ LDL‬و کاهش ‪ HDL‬همراه‌است.

* فعالیت بدنی :

فعالیت بدنی و ورزش منظم نیز از عوامل قابل کنترل کلسترول است که موجب کاهش وزن و کاهش ‪ LDL‬شده و ‪ HDL‬یا کلسترول خوب را بالا می‌برد.

** عوامل غیر قابل کنترل:

عوامل غیر قابل کنترل در افزایش کلسترول را دو دسته است یکی از این عوامل وراثت است و میزان کلسترول بالا در برخی افراد زمینه ارثی دارد و دیگری سن و جنس است.

‪ LDL‬در زنان جوان پایین تر از مردان جوان است ولی با افزایش سن میزان ‪LDL‬ در هر دو جنس بالا می‌رود.

بعد از ‪ ۵۵‬سالگی، زنان سطح کلسترول بالاتری نسبت به مردان پیدا می‌کنند.

بهتر است اندازه‌گیری میزان چربی خون از ‪ ۲۰‬سالگی آغاز شود و هر فرد بالای ‪ ۲۰‬سال، حداقل هر پنج سال یک بار یا در صورت نیاز و تجویز پزشک، در فواصل کمتر مقدار کلسترول خود را اندازه‌گیری کند.

تری گلیسیریدها:

اغلب چربی‌های موجود در غذاها و بدن، به شکل تری گلیسیرید هستند، بالا بودن مقدار این مواد عامل خطر جدی برای ایجاد بیماری قلبی محسوب می‌شود.

کلسترول و تری گلیسیرید هر دو منجر به مسدود شدن عروق خونی می‌شوند.

تری گلیسیریدها نوعی از چربی‌ها هستند که بدن می‌تواند آنها را از قند و کربوهیدارتهای دیگر و یا با دریافت کالری بیش از حد، تولید کند.

بنابراین در صورت پرخوری حتی اگر به شکل خوردن مقادیر بسیار زیاد کربوهیدارتها باشد مثل خوردن قند و یا نان بسیار زیاد، بدن می‌تواند آنها را به تری گلیسیرید تبدیل کند.

بالا بودن تری گلیسیرید در زنان به خصوص زنان میانسال بیشتر از مردان پیش بینی‌کننده احتمال بروز بیماری قلبی است.

مقدار تری گلیسیرید در صورت مصرف زیاد الکل، استرس، برخی بیماری‌ها، مصرف برخی داروها و هورمونها و در بعضی ساعات روز نیز افزایش می‌یابد.

روزه داری چه مقدار در کاهش کلسترول و تری گلیسیرید تاثیر دارد؟

 کسانی که چربی خون بالایی دارند با روزه گرفتن میزان چربی خونشان کاهش می‌یابد.

از آنجا که بدن در این ماه مواد غذایی کمتری دریافت می‌کند طبیعتا منابع چربی خون فرد روزه‌دار کاهش می‌یابد.  البته کاهش چربی خون به غذای مصرفی روزه دار پس از افطار بستگی دارد.

نقش تغذیه در کاهش کلسترول و تری گلیسیرید

در صورت رعایت توصیه‌های لازم ، به مدت سه تا چهار هفته، کلسترول بد خون (‪ (LDL‬به میزان ‪ ۲۰‬تا ‪۵۰‬ درصد کاهش می‌یابد. اولین توصیه برای کاهش میزان کلسترول خون ، مصرف غذاهای پرفیبر به خصوص “فیبرمحلول”، به میزان روزانه ‪ ۱۰‬تا ‪ ۲۵‬گرم است.

لوبیا، نخود، میوها، سبزی‌های دارای ریشه، جو ، سیر، ذرت، سبوس برنج سیب، توت فرنگی ، کدو، هویج، کاهو و خیار، منابع خوب فیبر هستند.

“فیبر محلول” موجود در غذاها، شبیه به اسفنجی است که ذرات چربی و کلسترول را در روده به سوی خودش جذب کرده و به دام می‌اندازد و با مدفوع از بدن دفع می‌کند و مانع از جذب آن به بدن می‌شود.

خوردن میوه در میان وعده‌های غذایی

خوردن میوه و سبزی در میان سه وعده غذای روزانه، ضمن اینکه موجب کاهش کلسترول می‌شود، به طور طبیعی موجب کم شدن اشتها و کم خوردن غذا در وعده‌های اصلی می‌شود.

مصرف لبینات بدون چربی و یا کم چرب، به خصوص افرادی که به طور خانوادگی مشکل کلسترول دارند بهتر است که لبنیات بدون چربی مصرف کنند.

تمامی منابع حیوانی مثل لبینات ، گوشت و تخم مرغ منبع اصلی کلسترول هستند، لذا حتی- المقدر باید در مصرف این نوع مواد مراقب باشیم.

افرادی که کلسترول بالایی دارند حتما پوست مرغ و چربی روی گوشت را بردارند و مصرف گوشت قرمز را کم کنند،به خصوص از خوردن کله پاچه دل و جگر و مغز که حاوی کلسترول بالایی است خوداری کنند.

با توجه به اینکه منبع تری گلیسیرید در بدن نیز مواد قندی و کربوهیدارت‌ها است برای کاهش آن توصیه می شود افرادی که تری گلیسیرید بالایی دارند ضمن کاهش اضافه وزن ، قند و شکر و شربت که قندشان به شکل ساده است کمتر دریافت کنند، ضمن اینکه از مصرف زیاد برنج نیز خودداری کنند.

کسانی که تری گلیسیریدشان بالاست ممکن است که قند خونشان نیز بالا باشد ، ضمن اینکه بیماری‌های کلیوی هم ممکن است باعث افزایش تری گلیسیرید بشود.

همچنین چاقی دور کمر نیز ممکن است نشانه تری گلیسیرید بالا باشد، اما چاقی عمومی احتمال بالا بودن کلسترول بالا را به همراه دارد.

فعالیت بدنی و کاهش کلسترول و تری گلیسیرید

علاوه براین باید فعالیت بدنی معتدل در برنامه روزانه افراد گنجانده شود به طوری که اگر هیجگونه امکان ورزشی ندارند، روزانه حداقل ‪۳۰‬ دقیقه پیاده روی در برنامه ورزشی شان باشد.

محدود کردن مقدار مصرف چربی اشباع شده و به جای مصرف کره حیوانی در غذاها از کره گیاهی یا روغن زیتون و روغن دانه انگور از دیگر توصیه‌ها برای کاهش کلسترول یا چربی خون است.

پرهیز از مصرف غذاهای حاوی چرب ترانس و روغن جامد و به جای آن استفاده از غذاهای آب پز و یا کبابی نیز توصیه می‌شود.

کاهش وزن یعنی کاهش کلسترول بد

مطالعات نشان می دهد کاهش وزن حتی به مقدار ‪ ۱۰‬درصد ، کلسترول خوب خون (‪ (HDL‬را افزایش و کلسترول بد را کاهش می‌دهد.

مصرف پروتئین سویا به طوری که مصرف روزانه ‪ ۲۵‬گرم پروتین سویا به پایین آمدن مقدار کلسترول خون کمک می‌کند.

کاهش مصرف قند را نیز توصیه می شود زیرا که کمک به کاهش وزن، کاهش تری گلیسیرید و کلسترول بد خون ‪ LDL‬می‌کند.

استفاده از میوه‌های مغزدار مثل بادام و پسته ، حبوبات ، سبزیجات و میوه‌ها به طور کلی به خصوص میوه‌هایی که رنگ سبز تیره و رنگ زرد دارند زیرا در این محصولات ،بتاکاروتن و ویتامین‌ای وجود دارد و کاهش کلسترول را به دنبال دارد.

از فلفل ، کلم براکلی، اسفناج، کدو، سیب زمینی، گوجه فرنگی، سس و رب گوجه فرنگی، تربچه و کدو مسمایی که سرشار از سالیسیلات هاهستند غافل نمانید زیرا از بیماری عروقی جلوگیری می‌کنند.

استفاده از اسیدهای چرب امگا-‪ ۳‬که در ماهی سویا، روغن کانولا (کلم- قمری) روغن دانه برزک یا روغن ماهی و همچنین حبوبات و سبزیجات دارای برگ سبز، یافت می‌شود نیز از دیگر توصیه‌ها برای کاهش کلسترول است.

منبع: http://www.pezeshk.us/


مطالب وبلاگ شامل:

بیماری ریفلاکس و علل آن 

التهاب مری (ازوفاژيت) 

سندرم روده تحریک پذیر 

سرطان مری 

سرطان روده بزرگ 

سرطان معده 

گاستریت یا ورم معده 

بیماری سلیاک Celiac Disease 

سیروز کبدی 

بیماری نقرس 

نقش میوه و سبزی در پیشگیری از سرطان 

میکروب هلیکوباکترپیلوری Helicobacter Pylori 

بیماری کبد چرب Fatty Liver 

سرطان‌ کبد 

توصیه های تغذیه ای در سرطان کبد 

کیسه‌ صفرا و بیماری های آن 

سنگ کيسه صفرا 

رژیم غذایی در سنگ های کیسه صفرا(1) 

رژیم غذائی درسنگ های کیسه صفرا(2) 

روش‌های تشخیص سرطان روده 

کی به سرطان گوارش شک کنیم؟ 

پوليپ‌ روده 

دیابت Diabetes بخش اول 

دیابت بخش دوم 

دیابت بخش سوم 

بالون معده 

توصیه های بعد از گذاشتن بالون معده 

در چه بیمارانی نباید بالون معده گذاشت ؟ 

برای چه بیمارانی گذاشتن بالون معده مفید است ؟ 

چربی خون بالا ( هیپرلیپیدمی ) Hyperlipidemia - بخش دوم

بيماري دیورتیکولوز (Diverticulosis) 

شقاق‌ مقعد یا فیشرآنال Anal Fissure 

بیماری هموروئید ( بواسیر ) Hemorrhoid 

بیماری کم کاری تیروئید (هیپو تیروئیدی) - Hypotyroidism

بیماری‌ گریوز/ پركاری‌ تیرویید 

هپاتیت 

عمل تومور بزرگ روده از طریق کولونوسکوپی

عمل تومور بزرگ معده از طریق آندوسکوپی 

سندرم ژيلبرت 

بيماري کرون 

کوليت اولسروز 

کولیت‌اولسروز و تغذیه 


برچسب‌ها: کلسترول, چربی خون بالا, ورزش, بیماری قلبی عروقی, روغن
+ نوشته شده در  شنبه بیست و نهم بهمن 1390ساعت 0:10  توسط دکتر مسیب برزکار  |